Khoan một căn mà cả toà nhà nghe thấy vì mũi khoan làm rung trực tiếp bê tông, và bê tông, thép, gạch là những vật liệu truyền rung rất tốt nhưng làm tắt rung rất kém. Rung động lan theo sàn, dầm, cột, vách sang các căn khác, có khi cách vài tầng, rồi làm trần và tường ở đó rung theo, phát thành tiếng. Loại tiếng này gọi là âm truyền qua kết cấu, và gần như không chặn được từ phía người nghe.
Hai kiểu sinh tiếng: đẩy không khí và đập vào vật rắn
Tiếng nói, tiếng tivi sinh ra trong không khí. Khi tới bức tường, phần lớn năng lượng bị dội lại, chỉ một phần rất nhỏ làm tường rung và lọt sang. Đó là lý do một bức tường nặng chặn tiếng nói khá tốt.
Mũi khoan búa thì khác. Nó đập trực tiếp vào bê tông hàng chục lần mỗi giây, đưa năng lượng thẳng vào vật rắn mà không phải "xuyên" qua ranh giới không khí – tường. Cũng vậy với gót giày nện sàn, ghế kéo lê, quả tạ rơi, máy giặt vắt, máy bơm bắt bulông vào sàn. Năng lượng rung đã nằm sẵn trong kết cấu, và kết cấu toà nhà là một khối liền: sàn nối với dầm, dầm nối cột, cột chạy suốt từ móng lên mái.
Vì sao rung đi xa đến vậy
- Vật liệu cứng truyền nhanh. Sóng trong bê tông đi nhanh hơn trong không khí nhiều lần.
- Ít tắt dần. Bê tông và thép có độ giảm chấn thấp: rung động đi qua mỗi mét chỉ mất một phần nhỏ năng lượng. Vật liệu mềm như cao su, nỉ, gỗ xốp làm tắt rung tốt hơn nhiều.
- Không có chỗ "đứt". Một toà nhà khung bê tông toàn khối gần như không có khe ngăn rung giữa các căn. Trừ khe co giãn hoặc khe lún giữa các khối nhà lớn, rung đi thẳng một mạch.
- Diện tích phát lớn. Ở căn nhận, cả mảng trần rộng vài chục mét vuông rung rất nhẹ cũng đủ phát ra tiếng nghe rõ, như mặt một chiếc trống lớn.
Đó là lý do một số người ở tầng 5 nghe tiếng khoan mà không rõ từ tầng 3 hay tầng 8, thậm chí căn bên kia hành lang. Tai người định hướng âm thanh dựa vào sự khác biệt giữa hai tai; khi cả trần, cả tường cùng phát tiếng, cảm giác là tiếng đến từ khắp nơi.
Những nguồn ồn kết cấu hay gặp trong chung cư và nhà phố
| Nguồn | Đặc điểm tiếng | Chặn ở đâu hiệu quả nhất |
|---|---|---|
| Khoan bê tông, đục tường khi sửa nhà | Rất to, gắt, lan cả toà, ngắt quãng | Không chặn được từ phía nghe; giới hạn giờ thi công, chọn phương pháp ít rung |
| Bước chân, trẻ chạy nhảy, kéo ghế | Thình thịch, trầm, qua trần | Sàn tầng trên: thảm, lớp lót đàn hồi, đệm chân ghế |
| Máy giặt vắt, máy chạy bộ | Ù rung, có nhịp | Kê đệm giảm chấn dưới chân máy, không đặt sát tường chung |
| Máy bơm nước, quạt hút, cục nóng điều hoà | Ù đều, âm trầm, chạy theo giờ | Giá đỡ có lò xo hoặc cao su, ống nối mềm |
| Thang máy, ống đổ rác | Tiếng chạy, tiếng va theo hộp kỹ thuật | Xử lý tại hộp kỹ thuật, thuộc phần chung của toà nhà |
| Ống nước xả, ống thoát | Ào ào, róc rách qua trần, hộp kỹ thuật | Kẹp ống có đệm cao su, bọc ống bằng lớp nặng mềm |
| Cửa đóng sầm, ngăn kéo dập | Rầm, ngắn | Bản lề, ray giảm chấn, miếng đệm cao su nhỏ |
Vì sao ốp tường, dán trần phía mình gần như vô ích
Khi trần nhà mình đang rung vì cả kết cấu rung, dán một lớp mút lên trần không làm kết cấu bớt rung. Lớp mút nhẹ, không thêm khối lượng đáng kể và không ngăn được trần phát tiếng. Muốn chặn từ phía nghe, phải làm một lớp trần hoặc vách treo độc lập trên giá đỡ đàn hồi, cách kết cấu cũ một khoảng, có lõi bông khoáng. Cách này có hiệu quả nhất định với âm va chạm từ tầng trên, nhưng tốn kém, mất chiều cao phòng, và vẫn kém hơn việc chặn ngay ở nguồn. Với tiếng khoan bê tông, ngay cả trần treo cũng chỉ làm tiếng dịu đi chứ không mất.
Nguyên tắc chung của âm học là: với âm truyền qua kết cấu, chặn ở nguồn luôn rẻ và hiệu quả hơn chặn ở chỗ nghe. Một tấm đệm cao su nhỏ dưới chân máy giặt có thể làm được việc mà cả một lớp trần ốp tốn kém ở tầng dưới không làm nổi.
Nếu chính nhà mình là nguồn
- Kê đệm cao su hoặc tấm giảm chấn dưới máy giặt, máy chạy bộ, loa sub, quạt cây lớn.
- Thảm ở khu vực đi lại nhiều và nơi trẻ chơi, nhất là sàn gạch, sàn gỗ cứng.
- Đệm nỉ dưới chân bàn ghế để kéo không rít, không dội.
- Không đóng đinh, khoan vào khung giờ nghỉ; khoan thì gom việc làm một lần.
- Máy móc cố định (máy bơm tăng áp, máy lọc nước có bơm) gắn trên giá có giảm chấn, không bắt cứng vào tường chung.
Khi hàng xóm sửa nhà: hiểu giới hạn kỹ thuật để trao đổi cho đúng
Hiểu rằng tiếng khoan bê tông không thể chặn được từ căn bên cạnh giúp hai bên trao đổi thực tế hơn. Vấn đề không nằm ở "nhà anh không cách âm" mà ở thời điểm và thời lượng. Nội quy nhiều chung cư quy định khung giờ được thi công gây ồn và yêu cầu đăng ký trước với ban quản lý. Cách trao đổi, khung giờ hay gặp và người có thể giúp hoà giải được bàn kỹ trong danh mục giờ yên tĩnh và hàng xóm của wiki này.
Về phía người sửa nhà, có thể đề nghị thợ dùng phương pháp ít rung khi được: cắt bằng máy cắt có lưỡi kim cương thay vì đục búa liên tục, khoan rút lõi cho lỗ lớn, gom các đợt khoan vào một khung giờ. Việc chọn phương pháp thi công thuộc chuyên môn của thợ và kỹ sư; mọi thay đổi liên quan kết cấu như đục tường chịu lực, mở lỗ sàn phải có thiết kế và phép của ban quản lý.
Nhà phố liền kề cũng không thoát
Nhiều người nghĩ chỉ chung cư mới bị. Thực ra nhà phố liền kề có tường chung, có khi dùng chung cả dầm, móng, và rung động truyền qua tường chung rất rõ. Khi nhà bên phá dỡ, ép cọc, khoan móng, tiếng và rung có thể còn mạnh hơn trong chung cư. Một số nhà xây tường riêng sát tường nhà bên với khe hở nhỏ, nếu khe được giữ sạch, không bị vữa rơi lấp, không có thanh giằng cứng nối hai bên, thì đây là một dạng tách lớp có ích cho cả cách âm lẫn chống nứt lây.
Góc nhìn hôm nay: một toà nhà là một nhạc cụ khổng lồ
Hình dung toà nhà như một nhạc cụ bằng bê tông giúp hiểu vì sao sống chung cần ý thức. Mỗi cú gõ, mỗi lần kéo ghế lúc nửa đêm đều được kết cấu truyền đi. Kỹ thuật có thể giảm bớt, nhưng phần lớn dựa vào thói quen của từng nhà. Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn, tài liệu về "âm va chạm" và "cách ly rung" trong giáo trình âm học kiến trúc, cùng bộ tiêu chuẩn ISO 16283 về đo cách âm tại hiện trường, là điểm khởi đầu tốt. Với toà nhà đang ở, ban quản lý và kỹ thuật toà nhà là đầu mối khi tiếng đến từ thang máy, máy bơm, hộp kỹ thuật thuộc phần sở hữu chung.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khoan một căn mà cả chung cư nghe thấy?
Vì mũi khoan làm rung trực tiếp bê tông, mà bê tông và thép truyền rung rất tốt, ít làm tắt rung. Rung lan theo sàn, dầm, cột tới các căn khác rồi làm trần, tường ở đó phát thành tiếng.
Có cách nào chặn tiếng khoan từ nhà hàng xóm không?
Gần như không chặn được từ phía người nghe vì tiếng đi qua cả kết cấu toà nhà. Cách thực tế là trao đổi về khung giờ thi công theo nội quy, đề nghị phương pháp ít rung và chuẩn bị nút tai cho giờ cần yên.
Âm truyền qua kết cấu khác âm qua không khí thế nào?
Âm qua không khí như tiếng nói, tivi phải xuyên qua tường nên bị chặn nhiều. Âm qua kết cấu sinh ra khi có va đập, rung trực tiếp lên vật rắn, năng lượng đi thẳng vào sàn, tường nên lan rất xa và khó chặn.
Dán mút lên trần có giảm tiếng bước chân tầng trên không?
Không đáng kể. Trần rung vì cả sàn rung, lớp mút nhẹ không ngăn được. Hiệu quả nhất là xử lý ở sàn tầng trên bằng thảm, lớp lót đàn hồi; phía dưới chỉ có trần treo độc lập trên giá đàn hồi mới giúp phần nào.
Máy giặt làm rung sàn ảnh hưởng nhà dưới phải làm sao?
Kê máy trên đệm cao su hoặc tấm giảm chấn chuyên dụng, cân chỉnh chân máy cho cân bằng, không đặt sát tường chung và tránh giặt vắt vào giờ nghỉ đêm. Chặn ở nguồn rẻ và hiệu quả hơn mọi cách xử lý ở nhà bên dưới.
