Khe hở nhỏ làm tiếng lọt lớn vì không khí đi qua được chỗ nào thì âm thanh đi qua chỗ đó gần như nguyên vẹn, trong khi bức tường chỉ cho lọt một phần rất nhỏ. Vì vậy một khe dưới chân cửa, một ron cửa đã chai, hay hai ổ điện khoét đối lưng nhau qua tường có thể kéo độ cách âm của cả mảng tường xuống thấp. Trám kín thường là việc rẻ nhất và hiệu quả nhất nên làm đầu tiên.
Vì sao một khe nhỏ lại quan trọng đến thế
Âm học dùng khái niệm hệ số truyền âm: tỉ lệ năng lượng âm đi xuyên qua một bề mặt. Một bức tường có chỉ số cách âm 50 dB chỉ cho lọt khoảng một phần trăm nghìn năng lượng âm chạm vào nó. Một khe hở thì cho lọt gần như toàn bộ, hệ số gần bằng 1.
Khi một mảng tường gồm nhiều phần, năng lượng lọt qua là tổng của từng phần nhân với diện tích của nó. Phần yếu chỉ chiếm diện tích rất nhỏ nhưng hệ số truyền lớn gấp hàng chục nghìn lần, nên nó chiếm phần lớn năng lượng lọt sang.
Một phép tính minh hoạ
Lấy ví dụ lý thuyết đơn giản hoá: một mảng tường 10 m² có độ cách âm 50 dB, cộng thêm một khe hở tổng diện tích 100 cm² (tương đương khe cao 1 cm dọc theo một mét chân cửa). Tính theo cách cộng năng lượng:
- Tường: 10 m² × 0,00001 = 0,0001
- Khe: 0,01 m² × 1 = 0,01
- Tổng chia cho diện tích: khoảng 0,001, tương ứng độ cách âm khoảng 30 dB
Nghĩa là trên giấy, một khe nhỏ cỡ đó kéo bức tường từ 50 dB xuống khoảng 30 dB. Khe thật có độ sâu, có góc gãy nên kết quả hơi khác, có khi khe hẹp và dài còn cộng hưởng làm một số tần số lọt mạnh hơn. Nhưng xu hướng là chắc chắn: bức tường càng tốt thì càng nhạy với khe hở. Với một vách mỏng vốn đã kém, khe hở ít làm thay đổi; với một bức tường đặc, khe hở là thủ phạm chính.
Cửa đi: ron, khung và chân cửa
Cửa chính căn hộ và cửa phòng ngủ là chỗ hay hở nhất trong nhà.
Ron cửa
Ron là dải đệm mềm chạy quanh khung, khi cửa đóng thì cánh ép vào ron tạo thành vòng kín. Sau vài năm ron cao su có thể chai cứng, nứt, tuột khỏi rãnh. Cách kiểm tra đơn giản: tắt đèn trong phòng, bật đèn bên ngoài, nhìn xem quanh mép cửa có lọt sáng không. Lọt sáng chỗ nào là hở chỗ đó. Hoặc kẹp một tờ giấy vào khe rồi đóng cửa, kéo thấy tuột dễ dàng là ron không ép đủ.
Có nhiều loại ron dán sẵn bằng cao su hoặc silicon, chọn loại có độ dày vừa với khe để cửa vẫn đóng được mà không phải dùng lực mạnh. Ron quá dày làm cửa đóng không sập chốt, lâu ngày bung bản lề.
Chân cửa
Khe dưới chân cửa thường rộng nhất, nhiều cửa phòng để hở cả centimet cho dễ đóng mở trên sàn gạch không phẳng. Có vài cách xử lý:
- Thanh chặn chân cửa dạng chổi hoặc cao su gắn mặt trong cánh, quét sát sàn.
- Thanh chặn tự động (thanh hạ tự động) gắn chìm trong đáy cánh: khi cửa đóng, một cần bấm vào khung làm thanh cao su hạ xuống ép sát sàn; khi mở thì thanh tự rút lên. Loại này kín hơn và không cọ sàn.
- Ngưỡng cửa (bậc nhỏ ở chân) để cánh có mặt tì kín. Cần cân nhắc với người già, trẻ nhỏ, xe lăn vì dễ vấp.
Cánh cửa
Ron kín mà cánh cửa rỗng ruột, nhẹ, thì tiếng vẫn xuyên qua chính cánh cửa. Cửa đặc, nặng hơn chặn tốt hơn rõ rệt. Việc chọn loại cửa thuộc về một chủ đề riêng; ở đây chỉ nhắc: làm kín trước, nâng cấp cánh sau.
Cửa sổ, hộp cửa cuốn, lỗ luồn ống
- Khung cửa sổ với tường: khe giữa khung và tường thường được chèn vữa hoặc bọt nở, lâu ngày nứt. Trám bằng keo chuyên dụng loại đàn hồi.
- Cửa sổ lùa: cánh lùa trượt trên ray nên khó kín bằng cửa mở quay. Ron chổi ở cửa lùa cho lọt tiếng nhiều hơn ron cao su ép.
- Hộp cửa cuốn phía trên cửa ra ban công, cửa mặt tiền nhà phố thường là một hộp rỗng thông ra ngoài. Tiếng vào qua đó mà người ta cứ tưởng qua kính.
- Lỗ luồn ống điều hoà, dây cáp xuyên tường ra ngoài: thợ thường khoan to rồi bỏ đó hoặc nhét qua loa. Trám kín phần hở còn lại quanh ống.
Ổ điện, công tắc trên tường chung
Đây là đường lọt tiếng ít ai nghĩ tới. Khi thợ điện khoét hộp âm tường để lắp ổ cắm, họ lấy đi một phần khối tường. Với tường gạch dày, phần còn lại vẫn chặn được. Nhưng nếu hai căn cùng khoét ổ đối lưng nhau ở cùng một vị trí, hoặc tường mỏng, hoặc vách thạch cao, thì hai hộp ổ gần như thông nhau, tạo thành một ống nói nhỏ.
Cách nhận biết: áp tai vào mặt ổ cắm trên tường chung, nếu nghe rõ hơn hẳn so với áp vào tường bên cạnh là có vấn đề.
Hướng xử lý, nên do thợ điện làm và phải ngắt điện trước:
- Trám kín khe giữa hộp ổ và tường bằng keo hoặc vữa phù hợp.
- Dùng miếng đệm hoặc lớp bọc chuyên dụng cho hộp ổ điện, loại dẻo không đông cứng, có phân hạng chống cháy.
- Khi xây mới hoặc sửa lớn: bố trí ổ điện hai bên tường so le, cách nhau ít nhất một khoảng gian tường, không đặt đối lưng.
Không tự tháo ổ điện khi chưa ngắt cầu dao, không nhét vật liệu dễ cháy quanh dây điện.
Đỉnh tường và chân tường
Ở nhiều công trình, tường ngăn xây tới sát đáy dầm hoặc đáy sàn tầng trên nhưng hàng gạch cuối không được chèn kín, để lại khe. Khe này bị trần giả che mất nên chủ nhà không thấy. Chân tường cũng có thể hở nếu đi ống ngầm rồi trát lại không kỹ. Kiểm tra cần mở một ô thăm trần hoặc nhờ kỹ thuật toà nhà xem. Với căn hộ, đây có thể là lỗi thi công thuộc trách nhiệm chủ đầu tư nếu còn bảo hành.
Chọn vật liệu trám: loại nào dùng cho chỗ nào
| Chỗ cần trám | Vật liệu hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Khe tĩnh nhỏ quanh khung cửa, ống xuyên tường | Keo trám đàn hồi gốc acrylic hoặc silicon | Chọn loại giữ đàn hồi lâu, không nứt khi tường co giãn |
| Khe lớn quanh ống, chỗ xuyên sàn, xuyên vách ngăn cháy | Vật liệu chèn có phân hạng chống cháy | Chỗ xuyên tường ngăn cháy phải theo yêu cầu phòng cháy, hỏi kỹ thuật toà nhà |
| Mép cánh cửa đóng mở | Ron cao su, ron silicon dạng ống | Không quá dày; kiểm tra cửa vẫn sập chốt |
| Chân cửa | Thanh chặn chổi, cao su, thanh hạ tự động | Cân nhắc ngưỡng cửa với người già, trẻ nhỏ |
| Hộp ổ điện | Miếng đệm dẻo chuyên dụng chống cháy | Ngắt điện, nhờ thợ điện |
Bọt nở dạng xịt tiện nhưng sau khi khô thành khối xốp cứng, cách âm kém hơn keo đặc và nhiều loại dễ cháy. Nếu đã dùng bọt nở để lấp khe sâu thì nên phủ thêm một lớp keo kín bên ngoài.
Đừng bịt những chỗ không được bịt
Làm kín không có nghĩa là bịt mọi lỗ. Lỗ thông gió nhà vệ sinh, cửa gió cấp khí tươi, khe thông gió cho bếp gas, cửa thoát hiểm, lối ra ban công dùng khi có sự cố đều phải giữ nguyên chức năng. Phòng kín mít mà có người ngủ, có bếp đun hay máy sưởi là nguy hiểm. Nếu tiếng lọt qua lỗ thông gió quá nhiều, hãy hỏi đơn vị chuyên môn về cửa gió có hộp tiêu âm hoặc ống gió có đoạn uốn lót vật liệu hút âm.
Góc nhìn hôm nay: một buổi chiều trám khe
Với người ở chung cư hay nhà phố, danh sách việc có thể làm trong một buổi chiều: kiểm tra lọt sáng quanh cửa phòng ngủ, thay ron chai, gắn thanh chặn chân cửa, trám khe quanh ống điều hoà, nhờ thợ điện xử lý ổ cắm trên tường chung. Không tốn nhiều, không đục phá, và thường thấy khác biệt ngay. Nhà thuê thì báo chủ nhà trước, ưu tiên loại ron dán, thanh chặn tháo ra được.
Muốn hiểu nguyên lý sâu hơn, tìm đọc phần "cách âm của kết cấu hỗn hợp" trong giáo trình âm học kiến trúc, nơi có công thức cộng năng lượng như ví dụ ở trên.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khe hở nhỏ làm tiếng lọt nhiều?
Vì khe hở cho gần như toàn bộ năng lượng âm đi qua, trong khi bức tường tốt chỉ cho lọt một phần rất nhỏ. Dù diện tích khe nhỏ, phần năng lượng lọt qua nó có thể lớn hơn cả phần lọt qua toàn bộ bức tường.
Làm sao kiểm tra cửa có kín không?
Tắt đèn trong phòng, bật đèn bên ngoài rồi nhìn quanh mép cửa xem có lọt sáng. Hoặc kẹp tờ giấy vào khe rồi đóng cửa, kéo nhẹ; giấy tuột dễ là ron không ép đủ.
Ổ điện trên tường chung có làm lọt tiếng không?
Có, nhất là khi hai căn đặt ổ đối lưng nhau hoặc tường là vách nhẹ. Hai hộp ổ gần như thông nhau. Nên nhờ thợ điện ngắt điện, trám kín quanh hộp và dùng miếng đệm chuyên dụng có phân hạng chống cháy.
Nên dùng bọt nở hay keo để trám khe cách âm?
Keo trám đàn hồi đặc ruột cách âm tốt hơn bọt nở. Bọt nở tiện để lấp khe sâu nhưng khô thành khối xốp, nhiều loại dễ cháy; nếu dùng nên phủ thêm lớp keo bên ngoài.
Thanh chặn chân cửa loại nào kín nhất?
Thanh hạ tự động gắn chìm trong đáy cánh thường kín nhất vì ép sát sàn khi đóng và rút lên khi mở. Thanh chổi dễ lắp nhưng kín kém hơn. Ngưỡng cửa cũng giúp kín nhưng dễ vấp.
