Mưa trên mái tôn ồn vì tấm tôn mỏng, nhẹ và ít tắt rung: mỗi giọt mưa là một cú gõ nhỏ, hàng nghìn cú gõ mỗi giây biến cả mái thành một mặt trống lớn. Muốn giảm tiếng, phải thêm vào hệ mái những lớp làm tôn bớt rung (lớp giảm chấn dán dưới tôn, tôn có lõi xốp hoặc bông), những lớp hút âm (bông khoáng, bông thuỷ tinh dưới mái) và một lớp trần kín bên dưới. Càng nhiều lớp tách rời, tiếng càng nhỏ.
Vì sao mái tôn ồn hơn mái ngói, mái bê tông
Đây là chuyện về khối lượng và độ giảm chấn. Một tấm tôn mạ dày khoảng 0,4–0,5 mm chỉ nặng vài kg mỗi mét vuông. Mái ngói đất nung nặng gấp nhiều lần, sàn mái bê tông còn nặng hơn nữa. Tấm nhẹ dễ bị giọt mưa đẩy rung; thép lại là vật liệu ít tắt rung, nên mỗi cú gõ ngân lên một chút trước khi tắt. Khi mưa to, các cú gõ chồng lên nhau thành tiếng rào rào liên tục.
Thêm vào đó, nhiều mái tôn ở nhà phố, nhà xưởng, nhà trọ không có trần, hoặc trần mỏng có khe hở. Tiếng từ mặt dưới tấm tôn phát thẳng vào phòng. Phòng ngủ tầng trên cùng có mái tôn trần trụi là nơi tiếng mưa đêm có thể át cả tiếng tivi, tiếng nói chuyện.
Tiếng mưa trên mái tôn có người thấy dễ chịu, gợi cảm giác được che chở; có người thấy khó ngủ, nhất là mưa to kéo dài hay mưa đá. Ở đây bàn về trường hợp muốn giảm tiếng.
Tiếng mưa rơi được đo như thế nào
Trong phòng thí nghiệm, người ta tạo "mưa nhân tạo" có lưu lượng, kích thước giọt và độ cao rơi xác định, rồi đo mức âm dưới tấm mái. Phương pháp này từng được chuẩn hoá trong tiêu chuẩn ISO 140-18 và nay nằm trong bộ ISO 10140 về đo cách âm trong phòng thí nghiệm. Nhờ vậy các nhà sản xuất tấm mái, giếng trời, mái kính có thể công bố mức tiếng mưa của sản phẩm. Khi chọn tấm lợp có lõi giảm tiếng, có thể hỏi nhà cung cấp số đo theo phương pháp này thay vì chỉ nghe "êm hơn".
Các lớp giảm tiếng: từ trên xuống dưới
1. Lớp trên mái: làm giọt mưa gõ nhẹ đi
Một số giải pháp đặt lớp vật liệu trên mặt tôn để giọt mưa rơi vào đó trước, ví dụ lớp sỏi trên mái phẳng của công trình lớn, hoặc mái có lớp phủ. Với nhà ở mái dốc tôn mỏng, các lớp phủ trên mái ít phổ biến vì ảnh hưởng thoát nước, gió bão và độ bền. Trồng cây che phía trên mái giúp giảm một phần giọt mưa trực tiếp nhưng không đáng kể khi mưa to, lại sinh lá rụng làm tắc máng.
2. Bản thân tấm lợp: tôn có lõi
Thay vì tôn một lớp, dùng tấm lợp nhiều lớp (thường gọi là tôn cách nhiệt, tôn ba lớp, tấm panel): lớp tôn trên, lõi xốp hoặc bông ở giữa, lớp dưới bằng tôn, giấy bạc hoặc màng nhựa. Lõi làm tấm tôn trên bớt rung tự do và cản bớt âm. Các loại lõi hay gặp:
- Lõi xốp PU (polyurethane): cách nhiệt tốt, giảm tiếng ở mức nhất định; là vật liệu cháy được, cần chú ý phân hạng chống cháy.
- Lõi xốp EPS: nhẹ, phổ biến; cũng là vật liệu cháy được.
- Lõi bông khoáng: không cháy, hút âm tốt hơn xốp kín ô, nặng hơn; thường dùng nơi có yêu cầu phòng cháy cao.
3. Lớp dán giảm chấn dưới tôn
Có loại vật liệu giảm chấn dạng tấm (gốc bitum, cao su, polymer) dán vào mặt dưới tấm tôn để tôn bớt "ngân". Nguyên lý giống miếng dán chống rung trên cánh cửa ô tô: thêm một chút khối lượng và lớp nhớt đàn hồi biến năng lượng rung thành nhiệt. Hiệu quả rõ nhất với tiếng ngân cao, kém hơn với tiếng rền.
4. Lớp bông dưới mái
Trải hoặc treo một lớp bông thuỷ tinh, bông khoáng (thường có mặt giấy bạc) ngay dưới tôn hoặc trên trần. Lớp này vừa cách nhiệt, vừa hút năng lượng âm trong khoảng không giữa mái và trần. Chú ý bọc kín mặt bông để sợi không rơi xuống phòng, và người thi công phải đeo găng tay, khẩu trang, kính.
5. Trần kín bên dưới
Lớp trần thạch cao hoặc trần tấm có khối lượng, kín khít, treo cách mái một khoảng, tạo thành hệ hai lớp tách rời với mái. Đây thường là lớp đóng góp lớn nhất cho phòng ở dưới. Trần nhựa nhẹ, trần ghép khe hở nhiều giảm tiếng kém hơn. Khe quanh mép trần, lỗ đèn âm trần, lỗ thăm trần cần được làm kín.
Bảng so sánh các tổ hợp mái hay gặp
Bảng mang tính tương đối, dựa trên nguyên lý; hiệu quả thực tế phụ thuộc sản phẩm và thi công.
| Tổ hợp | Tiếng mưa trong phòng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tôn một lớp, không trần | To nhất | Nóng, ồn; phổ biến ở nhà trọ, mái che sau nhà |
| Tôn một lớp, trần nhựa mỏng | Giảm ít | Trần nhẹ, nhiều khe |
| Tôn có lõi xốp, không trần | Giảm rõ so với tôn trần | Chú ý phân hạng cháy của lõi |
| Tôn một lớp + bông dưới mái + trần thạch cao kín | Giảm nhiều | Hệ nhiều lớp tách rời |
| Tôn có lõi + bông + trần thạch cao kín | Yên nhất trong nhóm mái tôn | Kết hợp đủ ba cơ chế: giảm rung, hút âm, chặn |
Mưa đá, gió lùa và tiếng "tách tách" ban ngày
- Mưa đá: viên đá nặng gõ mạnh hơn giọt mưa nhiều, các lớp giảm tiếng chỉ giảm bớt. Tôn mỏng còn có thể bị móp.
- Gió lùa: mái bắt vít lỏng, tấm tôn rung "bập bùng" khi có gió. Siết lại vít, thay vít có đệm cao su, bổ sung xà gồ đúng khoảng cách là việc của thợ mái.
- Tiếng tách tách khi nắng lên, tắt nắng: tôn giãn nở vì nhiệt, trượt trên xà gồ. Không phải lỗi nghiêm trọng, nhưng lớp đệm giữa tôn và xà gồ, vít đúng loại giúp giảm.
An toàn khi làm mái
- Làm việc trên mái là làm việc trên cao. Leo mái tôn trơn, mỏng có nguy cơ ngã, thủng tôn. Nên thuê thợ có kinh nghiệm và đồ bảo hộ chống ngã, không tự leo khi trời mưa, gió.
- Không treo vật nặng lên kết cấu mái khi chưa có tính toán: thêm trần nặng, lớp tấm nặng cần kiểm tra khả năng chịu lực của xà gồ, khung.
- An toàn cháy. Lõi xốp PU, EPS, lớp giấy, nhựa dưới mái là vật liệu cháy được. Không đặt đèn nóng, dây điện không có ống bảo vệ sát lớp xốp. Nhà ở kết hợp kinh doanh, kho hàng nên ưu tiên vật liệu không cháy như lõi bông khoáng.
- Bụi sợi. Bông thuỷ tinh, bông khoáng gây ngứa, kích ứng: đeo găng tay, khẩu trang, kính, áo dài tay khi thi công; bọc kín bông để sợi không rơi xuống phòng ở.
Góc nhìn hôm nay: tính cả nhiệt lẫn tiếng
Ở khí hậu nóng ẩm, những lớp làm mái bớt ồn cũng chính là những lớp làm nhà bớt nóng: lõi xốp hoặc bông, khoảng không khí dưới mái, trần kín. Vì vậy khi làm mái mới hay sửa mái, nên tính một lần cho cả hai mục tiêu. Hỏi nhà cung cấp tấm lợp về hệ số cách nhiệt, phân hạng cháy của lõi và, nếu có, số đo tiếng mưa theo tiêu chuẩn. Với nhà thuê có mái tôn trần, giải pháp nhẹ hơn là kê giường xa phần mái thấp nhất, dùng nút tai mềm vào những đêm mưa to, và trao đổi với chủ nhà nếu muốn làm trần.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mưa trên mái tôn lại ồn như vậy?
Vì tấm tôn mỏng, nhẹ và ít tắt rung. Mỗi giọt mưa là một cú gõ, hàng nghìn cú gõ mỗi giây làm cả mái rung như mặt trống. Mái không có trần thì tiếng phát thẳng vào phòng.
Tôn cách nhiệt có giảm tiếng mưa không?
Có, tôn có lõi xốp hoặc bông giảm tiếng mưa rõ rệt so với tôn một lớp vì lõi làm tấm tôn bớt rung và cản bớt âm. Lõi bông khoáng hút âm và chống cháy tốt hơn lõi xốp.
Làm trần dưới mái tôn có giảm ồn không?
Có, trần kín có khối lượng như thạch cao, treo cách mái và có lớp bông phía trên là một trong những lớp hiệu quả nhất. Trần nhựa mỏng, nhiều khe hở giảm tiếng kém hơn.
Lớp bông thuỷ tinh dưới mái có an toàn không?
An toàn khi được bọc kín và thi công đúng cách. Người thi công cần đeo găng tay, khẩu trang, kính và áo dài tay vì sợi bông gây ngứa, kích ứng. Không để mặt bông hở rơi sợi xuống phòng ở.
Ở trọ mái tôn ồn khi mưa phải làm sao?
Có thể kê giường xa phần mái thấp, dùng nút tai mềm những đêm mưa to, treo rèm dày quanh giường để bớt vang. Muốn làm trần hay thay mái thì phải trao đổi và được chủ nhà đồng ý.
