Nhà phố ống ồn theo ba đường đặc trưng: tường chung hai bên với nhà hàng xóm (thường chỉ một lớp gạch), giếng trời như một ống loa thẳng đứng gom tiếng của cả dãy nhà, và cầu thang thông tầng đưa tiếng từ tầng trệt lên tận phòng ngủ trên cùng. Cách giảm ồn hiệu quả nhất cho nhà ống thường là bố trí phòng hợp lý ngay từ lúc thiết kế, rồi mới đến vật liệu.
Nhà ống: một kiểu nhà sinh ra cho mặt tiền, không cho sự yên tĩnh
Nhà ống mặt tiền hẹp, chiều sâu lớn, xây sát nhau thành dãy là hình thức nhà phổ biến ở đô thị Việt Nam, từ phố cổ Hà Nội, Hội An đến các khu dân cư mới. Kiểu nhà này tối ưu cho buôn bán và tận dụng đất, nhưng về âm thanh có mấy đặc điểm bất lợi:
- Hai mặt hông dài nhất đều là tường chung hoặc tường sát nhà bên.
- Mặt trước hướng ra đường, thường là nguồn ồn lớn nhất.
- Để lấy sáng và gió cho phần giữa nhà, người ta mở giếng trời, cầu thang thông tầng.
- Không gian các tầng nối thông với nhau theo chiều đứng.
Tường chung: "tường mười" và tường đôi
Ở nhiều dãy nhà phố, hai nhà liền kề dùng chung một bức tường gạch. Thợ xây quen gọi theo độ dày viên gạch: tường mười (khoảng 10–11 cm, một hàng gạch đặt dọc) và tường hai mươi (khoảng 20–22 cm). Tường mười nhẹ, cách âm hạn chế: tiếng nói to, tiếng tivi nhà bên có thể nghe rõ. Tường hai mươi nặng gần gấp đôi, theo định luật khối lượng chặn tốt hơn khoảng vài decibel, và thực tế cảm nhận khác rõ.
Một cách làm khác là tường đôi: mỗi nhà xây tường riêng của mình, sát nhau, để một khe nhỏ ở giữa. Nếu khe được giữ sạch, không bị vữa rơi lấp đầy, không có thanh thép, gạch giằng cứng nối hai tường, thì đây là kết cấu hai lớp tách rời và cách âm tốt hơn một tường chung cùng tổng độ dày. Nếu khe bị vữa lấp từng mảng, hai tường dính cứng với nhau thì lợi ích mất phần lớn. Khi xây mới, đây là chi tiết đáng dặn thợ.
Những điểm yếu hay gặp trên tường chung nhà phố
- Ổ điện, ống nước đi âm trong tường chung, khoét sâu.
- Dầm, sàn gác vào tường chung, rung động từ nhà bên truyền thẳng sang.
- Đỉnh tường chỗ tiếp giáp mái tôn, mái ngói không xây kín, để hở thông sang nhà bên.
- Vết nứt dọc ở chỗ tường mới xây áp vào tường cũ.
Giếng trời: ống loa đứng giữa nhà
Giếng trời là giải pháp lấy sáng, thông gió rất hay của nhà ống, nhưng về âm thanh nó là một ống thẳng đứng có vách cứng ở bốn phía, mở lên trời. Mấy hiện tượng xảy ra:
- Gom tiếng từ trên cao. Tiếng máy bay, tiếng loa, tiếng xe trên đường lớn gần đó đi qua mái nhà các nhà xung quanh, rơi vào miệng giếng trời rồi dội xuống.
- Nối tiếng giữa các tầng. Phòng nào có cửa sổ nhìn ra giếng trời thì nghe được tiếng của các phòng khác cùng mở ra giếng.
- Nối tiếng giữa các nhà. Nếu giếng trời của nhà mình sát giếng trời, sân sau của nhà bên, hoặc nhà bên đặt cục nóng điều hoà, máy bơm ở đó, tiếng sẽ đi thẳng sang.
- Vang dội. Bốn vách trơn song song làm tiếng dội qua lại, khuếch đại cảm giác ồn.
Giảm ồn qua giếng trời mà không mất gió
- Bố trí cục nóng điều hoà, máy bơm của nhà mình cách xa giếng trời, đặt trên giá có giảm chấn.
- Trồng cây, đặt chậu, làm vách cây leo trong giếng trời: hiệu quả giảm tiếng nhỏ, nhưng phá bề mặt phẳng, giảm vang dội và tạo cảm giác dịu hơn.
- Làm mái che giếng trời có khe thoáng hai bên thay vì để hở hoàn toàn: chặn bớt tiếng rơi từ trên xuống mà vẫn lấy sáng.
- Cửa sổ phòng ngủ nhìn ra giếng trời nên là loại có ron ép kín để đóng vào ban đêm khi cần.
Cầu thang thông tầng: đường đưa tiếng lên phòng ngủ
Trong nhà ống, cầu thang thường nằm giữa nhà, không có cửa, nối thẳng từ tầng trệt lên sân thượng. Tiếng tivi phòng khách, tiếng khách khứa, tiếng xe ngoài cửa cuốn đi thẳng lên theo khoang cầu thang. Một số gia đình tầng trệt kinh doanh, tầng trên ở, nghe rõ cả tiếng mặc cả ngoài cửa hàng lúc mình nghỉ trưa.
- Cửa phòng ngủ là lớp chặn chính: phòng ngủ trong nhà ống nên có cửa đặc, ron kín, thanh chặn chân cửa.
- Vách ngăn hoặc cửa ở chiếu nghỉ cầu thang giữa tầng kinh doanh và tầng ở giúp tách hai không gian. Cần tính đến thoát hiểm: không khoá chặn lối cầu thang, không chặn đường thoát nạn, theo yêu cầu phòng cháy của nhà ở kết hợp kinh doanh.
- Bậc cầu thang lót thảm hoặc mặt gỗ trên đệm giảm tiếng bước chân dội lên kết cấu.
Bố trí phòng: công cụ cách âm rẻ nhất
| Vị trí trong nhà ống | Đặc điểm âm thanh | Hợp với |
|---|---|---|
| Tầng trệt mặt tiền | Ồn nhất, tiếng xe trực tiếp | Cửa hàng, để xe, phòng khách |
| Các tầng giữa phía trước | Ồn từ đường, giảm dần khi lên cao nhưng không mất | Phòng làm việc, phòng sinh hoạt chung |
| Các tầng giữa phía sau | Yên hơn, xa đường; chú ý sân sau, giếng trời nhà bên | Phòng ngủ chính |
| Phòng sát giếng trời | Tiếng từ các tầng, các nhà khác qua giếng | Kho, khu vệ sinh, cầu thang |
| Tầng trên cùng sát mái | Tiếng mưa, tiếng gió nếu mái tôn | Phòng ngủ chỉ khi mái có lớp giảm tiếng |
Nguyên tắc chung: đặt vùng đệm giữa nguồn ồn và phòng cần yên. Tủ quần áo âm tường, kho, nhà vệ sinh, hành lang đặt giữa phòng ngủ và tường mặt tiền, giữa phòng ngủ và cầu thang. Không kê giường áp vào tường chung với phòng khách hay phòng karaoke của nhà bên nếu biết trước.
Mặt tiền: nhắc ngắn
Tiếng đường phố vào nhà ống chủ yếu qua cửa cuốn, cửa kính tầng trệt, cửa sổ và ban công các tầng trên. Danh mục này có bài riêng về vì sao cửa sổ là điểm yếu nhất. Riêng nhà ống có thêm: hộp cửa cuốn rỗng thông ra ngoài, ô thoáng trên cửa đi, ban công có lan can hở. Lùi cửa kính vào sau ban công, trồng cây ban công và đóng kín hộp cửa cuốn là các bước đơn giản nên làm trước.
Góc nhìn hôm nay: dặn thợ từ lúc xây
Với người sắp xây hoặc sửa nhà phố, mấy câu nên dặn kỹ thợ và kiến trúc sư: tường chung làm loại nào, nếu làm tường đôi thì giữ khe sạch; ổ điện trên tường chung bố trí lệch, không khoét sâu; đỉnh tường chỗ giáp mái xây kín; cục nóng điều hoà, máy bơm đặt xa giếng trời và xa phòng ngủ nhà mình lẫn nhà bên; phòng ngủ chính ở phía sau. Những chi tiết này hầu như không tốn thêm tiền khi làm đúng từ đầu, nhưng sửa sau rất khó. Mọi thay đổi kết cấu, móng, tường chịu lực cần kỹ sư; với tường chung, cần thoả thuận với nhà bên.
Câu hỏi thường gặp
Nhà phố tường chung có cách âm được không?
Có thể cải thiện bằng cách trám điểm yếu như ổ điện, đỉnh tường giáp mái, vết nứt, và nếu cần thì làm thêm lớp vách độc lập phía trong. Khi xây mới, tường đôi có khe sạch ở giữa cách âm tốt hơn một tường chung mỏng.
Tường mười và tường hai mươi cách âm khác nhau thế nào?
Tường hai mươi nặng gần gấp đôi tường mười nên theo định luật khối lượng chặn tiếng tốt hơn rõ rệt. Tường mười thường để lọt tiếng nói to, tiếng tivi nhà bên; tường hai mươi giảm đáng kể nhưng vẫn khó chặn tiếng bass.
Vì sao giếng trời làm nhà ồn hơn?
Giếng trời là ống đứng có vách cứng mở lên trời, gom tiếng từ trên cao, nối tiếng giữa các tầng và các nhà liền kề, lại gây vang dội giữa các vách song song. Phòng có cửa mở ra giếng trời dễ nghe tiếng của nơi khác.
Phòng ngủ nhà ống nên đặt ở đâu cho yên?
Thường là tầng giữa, phía sau nhà, xa mặt đường và không mở cửa thẳng ra giếng trời ồn. Nên có vùng đệm như tủ, nhà vệ sinh, hành lang giữa phòng ngủ với cầu thang và mặt tiền.
Làm cửa ở cầu thang để cách âm có được không?
Có thể làm vách hoặc cửa tách tầng kinh doanh với tầng ở, nhưng phải giữ lối thoát nạn thông suốt và theo yêu cầu phòng cháy. Không khoá chặn cầu thang; nên hỏi đơn vị thiết kế trước khi làm.
