Máy bay và xe khách đường dài là hai nơi tai nghe chống ồn phát huy tốt nhất, vì tiếng ồn ở đó chủ yếu là tiếng ù trầm và đều của động cơ, luồng gió và lốp xe. Dùng cho đáng nghĩa là: bật chống ồn để nghe nhạc, phim, sách nói ở âm lượng nhỏ hơn bình thường; tháo hoặc chuyển xuyên âm khi có hướng dẫn an toàn, khi cất hạ cánh, khi xe dừng; giữ vệ sinh và pin; và không đeo ngủ suốt chuyến với nhạc to.
Khoang máy bay và khoang xe khách ồn kiểu gì
Ngồi trong khoang máy bay đang bay bằng, tiếng ồn nền thường ở mức đủ để phải nói to hơn bình thường với người ngồi cạnh. Nguồn chính là tiếng gió lướt qua thân máy bay và tiếng động cơ, phần lớn ở dải trầm. Chỗ ngồi gần động cơ hoặc phía sau cánh thường ồn hơn chỗ ngồi phía trước, tuỳ loại máy bay.
Xe khách giường nằm, xe khách ghế ngồi chạy quốc lộ và cao tốc có kiểu ồn tương tự: tiếng lốp lăn trên mặt đường, tiếng gió ở kính, tiếng máy, tiếng điều hoà. Khác máy bay ở chỗ có thêm những tiếng không đều: phanh, ổ gà, còi xe, nhạc hoặc phim phát qua loa trong xe, tiếng hành khách gọi điện.
Tàu hoả có thêm tiếng bánh sắt trên mối nối ray, tiếng toa lắc. Phần ù đều giảm tốt khi bật chống ồn; tiếng va đập và tiếng rít vẫn nghe được.
Lợi ích thật nằm ở âm lượng
Không có chống ồn, người ta thường vặn to để át tiếng ù trong khoang. Cộng dồn một chuyến bay vài giờ hay một chuyến xe đêm mười mấy giờ, lượng âm thanh vào tai lớn hơn nhiều so với nghe ở nhà. Chống ồn lấy đi phần ù, và nghe ở mức vừa phải đã đủ rõ.
Một cách tự kiểm: sau khi bật chống ồn, hạ âm lượng xuống từng nấc cho tới khi vừa đủ nghe rõ lời thoại phim hoặc lời bài hát, rồi giữ ở đó. Đa số người thấy mức này thấp hơn hẳn mức quen dùng khi không bật chống ồn.
Những lúc nên tháo hoặc chuyển xuyên âm
| Thời điểm | Vì sao |
|---|---|
| Tiếp viên hướng dẫn an toàn trước khi cất cánh | Cần nghe và nhìn hướng dẫn thoát hiểm, đeo dây an toàn, mặt nạ dưỡng khí |
| Khi đèn báo thắt dây an toàn bật, có thông báo từ buồng lái | Có thể là thông báo nhiễu động, thay đổi kế hoạch |
| Cất cánh, hạ cánh | Hãng bay thường yêu cầu tháo tai nghe có dây cắm ghế; cần nghe được chỉ dẫn nếu có sự cố |
| Xe khách dừng nghỉ, đổi xe, tới bến | Phụ xe thông báo thời gian nghỉ, điểm xuống |
| Khi đi lại trong khoang, xuống xe giữa đường | Cần nghe xe khác ở trạm dừng, bãi đỗ ven đường |
Quy định cụ thể về dùng thiết bị điện tử trong các giai đoạn bay do từng hãng và cơ quan hàng không đặt ra; làm theo hướng dẫn của tiếp viên trên chuyến bay của mình.
Ngủ trên xe và máy bay với tai nghe
Nhiều người dùng tai nghe chống ồn để ngủ trên chuyến đêm. Vài điều giúp ngủ dễ hơn mà không hại tai:
- Chống ồn bật, âm thanh tắt hoặc rất nhỏ: chỉ cần lấy đi tiếng ù là đã dễ ngủ hơn nhiều. Không cần mở nhạc to để "át" tiếng ồn.
- Hẹn giờ tắt: nếu nghe sách nói, nhạc nhẹ, đặt hẹn giờ để không phát suốt đêm.
- Chọn kiểu đeo nằm được: chụp tai trùm khó nằm nghiêng trên giường xe khách; nút nhét gọn hơn nhưng ép vào tai khi nằm nghiêng có thể đau. Có người dùng nút tai xốp thông thường để ngủ thay cho tai nghe.
- Vẫn nghe được thông báo: trên xe khách, nhờ người đi cùng hoặc phụ xe gọi khi tới nơi; đặt báo thức rung trên điện thoại.
Ù tai khi máy bay hạ cánh là chuyện khác
Đau tai, tức tai khi máy bay hạ độ cao là do chênh áp suất giữa tai giữa và khoang máy bay, xảy ra dù có đeo tai nghe hay không. Tai nghe chống ồn không gây ra và cũng không chữa được hiện tượng này; nuốt, ngáp, nhai giúp vòi nhĩ mở để cân bằng áp. Người đang cảm cúm, nghẹt mũi thường bị nặng hơn. Đau tai dữ dội, chảy dịch, nghe kém kéo dài sau chuyến bay là lý do đi khám tai mũi họng.
Ngược lại, cảm giác "tức tai" khi vừa bật chống ồn, tháo ra là hết, là một hiện tượng cảm nhận khác, thường không hại.
Chuẩn bị trước chuyến đi
- Sạc đầy pin, mang theo dây sạc hoặc hộp sạc. Chuyến bay dài và xe đêm có khi không có ổ cắm hoạt động.
- Mang dây cắm 3,5 mm nếu tai nghe hỗ trợ: màn hình giải trí trên máy bay thường dùng cổng có dây. Một số máy bay dùng giắc hai chấu; có loại đầu chuyển.
- Tải sẵn nội dung để không phải mở âm lượng to bù cho chất lượng phát trực tuyến kém.
- Mang thêm nút tai xốp dự phòng nếu tai nghe hết pin.
- Kiểm tra cỡ nút, độ mòn đệm: đệm đã xẹp, nứt thì lớp bịt thụ động hở, hiệu quả tụt.
Trẻ em trên chuyến bay, chuyến xe
Trẻ nhỏ dùng tai nghe trên chuyến dài nên có loại giới hạn âm lượng dành cho trẻ, và người lớn kiểm tra mức nghe định kỳ: nếu ngồi cạnh mà nghe rõ tiếng phát ra từ tai nghe của bé, là đang to. Với bé hay sợ tiếng ồn, chụp tai chống ồn thụ động không phát nhạc cũng là một lựa chọn. Trẻ sơ sinh đi máy bay: hỏi bác sĩ nhi nếu bé đang viêm tai, cảm cúm trước chuyến bay.
Vệ sinh khi dùng nơi công cộng
Không nên dùng chung nút nhét tai với người khác. Tai nghe phát sẵn trên một số chuyến bay, chuyến xe là loại dùng một lần hoặc đã vệ sinh; nếu nghi ngờ, dùng tai nghe riêng. Lau nút và đệm bằng khăn khô sạch sau chuyến đi; đệm da có thể lau bằng khăn ẩm nhẹ theo hướng dẫn nhà sản xuất. Không nhét tai nghe khi tai đang viêm, chảy dịch.
Góc nhìn hôm nay: đi xa mà tai vẫn khoẻ
Một chuyến xe đêm hay chuyến bay dài là vài giờ liền ngồi trong tiếng ù. Tai nghe chống ồn biến khoảng thời gian đó thành dễ chịu hơn và an toàn hơn cho tai, với điều kiện dùng nó để giảm âm lượng chứ không phải để nghe to hơn. Tháo ra khi có hướng dẫn an toàn, giữ nút sạch, mang dự phòng khi pin cạn — vậy là đủ. Ai quan tâm có thể đọc thêm hướng dẫn hành khách của các hãng bay về thiết bị điện tử và tài liệu của WHO về nghe an toàn để biết cách tính thời gian và âm lượng hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng tai nghe chống ồn trên máy bay không?
Nên, nếu dùng để nghe ở âm lượng nhỏ hơn. Tiếng ồn khoang máy bay chủ yếu là tiếng ù trầm và đều, đúng loại tiếng chống ồn xử lý tốt. Khi có hướng dẫn an toàn, lúc cất hạ cánh, hãy làm theo yêu cầu của tiếp viên.
Tai nghe chống ồn có giúp hết đau tai khi máy bay hạ cánh không?
Không. Đau tai khi hạ cánh do chênh áp suất giữa tai giữa và khoang máy bay, cần nuốt, ngáp, nhai để vòi nhĩ cân bằng áp. Đau dữ dội hoặc nghe kém kéo dài sau chuyến bay nên đi khám tai mũi họng.
Đeo tai nghe chống ồn ngủ trên xe khách có sao không?
Có thể dùng, tốt nhất là bật chống ồn mà tắt nhạc hoặc để rất nhỏ, có hẹn giờ. Nhớ nhờ người đi cùng hoặc phụ xe gọi khi tới nơi, và tháo ra khi xe dừng nghỉ hay xuống xe.
Tai nghe không dây có dùng được với màn hình trên máy bay không?
Nhiều màn hình giải trí trên máy bay dùng cổng có dây. Mang theo dây cắm nếu tai nghe hỗ trợ, hoặc một bộ chuyển phù hợp. Tải sẵn nội dung vào điện thoại cũng là cách dự phòng.
Chỗ ngồi nào trên máy bay ít ồn hơn?
Thường các hàng phía trước cánh ít ồn hơn khu vực gần và sau động cơ, nhưng tuỳ từng loại máy bay. Dù ngồi đâu, tai nghe chống ồn hoặc nút tai xốp đều giúp giảm đáng kể tiếng ù.
