Chế độ xuyên âm (transparency, ambient, "nghe xung quanh") dùng chính các micro ngoài của tai nghe để thu tiếng môi trường rồi phát lại vào tai, giúp người đeo nghe được tiếng xe, tiếng gọi, thông báo nhà ga mà không phải tháo tai nghe. Nó hữu ích khi đi bộ, chờ xe, mua đồ, nhưng không bằng tai trần: tiếng có độ trễ rất nhỏ, khó đoán hướng hơn, dễ hỏng khi có gió, và hoàn toàn mất tác dụng nếu nhạc vẫn vặn to.
Xuyên âm hoạt động thế nào
Khi bật chế độ này, tai nghe làm gần như ngược với chống ồn: thay vì tạo sóng ngược để xoá tiếng ngoài, nó khuếch đại tiếng ngoài thu được và trộn vào âm thanh đang phát. Vì nút nhét hoặc đệm tai vẫn bịt tai, lượng tiếng tự nhiên lọt vào bị giảm; mạch phải bù lại phần đó bằng tín hiệu điện tử.
Chất lượng xuyên âm vì thế phụ thuộc vào ba thứ: micro thu có tốt không, mạch xử lý có nhanh không, và nó có cân chỉnh để tiếng nghe "tự nhiên" hay không. Có loại cho cảm giác gần như không đeo gì; có loại nghe như qua điện thoại, tiếng bị gắt hoặc lẫn tiếng xì nhẹ.
Xuyên âm khác tháo tai nghe ở chỗ nào
| Yếu tố | Tai trần | Chế độ xuyên âm |
|---|---|---|
| Định hướng âm (biết tiếng xe từ trái hay phải, trước hay sau) | Tự nhiên, nhờ hình dạng vành tai | Kém hơn, vì micro không nằm đúng vị trí ống tai và vành tai bị che |
| Độ trễ | Không có | Có, rất nhỏ, thường khó nhận ra khi nghe nhưng tồn tại |
| Tiếng gió | Nghe tiếng gió tự nhiên | Gió thổi vào micro gây tiếng sột soạt, che mất tiếng xe |
| Tiếng rất to, đột ngột | Tai chịu trực tiếp | Nhiều loại tự hạ khuếch đại khi có tiếng quá to |
| Khi hết pin | — | Mất xuyên âm, tai bị bịt kín như đeo nút tai |
| Khi đang phát nhạc to | — | Tiếng môi trường bị nhạc che, xuyên âm gần như vô nghĩa |
Điểm định hướng âm đáng chú ý nhất. Khi đi bộ, người ta không chỉ cần biết có xe mà còn cần biết xe ở đâu, đang tới gần hay đi xa. Vành tai là một bộ lọc tinh vi giúp não làm việc đó; xuyên âm chỉ bắt chước được một phần.
Những tình huống xuyên âm thật sự có ích
Chờ xe buýt, đi tàu, đi metro
Ở nhà ga, sân ga, trạm chờ, cần nghe thông báo đổi đường, đổi giờ mà vẫn muốn giữ tai nghe trên tai. Xuyên âm cho phép nghe thông báo rồi chuyển lại chống ồn khi lên tàu. Trên các tuyến metro đang chạy ở Hà Nội và TP.HCM, thông báo ga tới đọc qua loa trong toa; bật xuyên âm vài giây trước ga cần xuống là đủ.
Mua hàng, gọi món, nói chuyện ngắn
Nhiều tai nghe tự hạ nhạc khi phát hiện người đeo đang nói. Tuy vậy, với người lạ, tháo một bên tai vẫn là cách lịch sự và rõ ràng hơn: người đối diện không biết mình có đang nghe họ hay không.
Đi bộ trong khu dân cư, công viên
Nơi có xe máy luồn lách trong hẻm, có trẻ con chạy, có xe đạp, xuyên âm giúp giữ một phần nhận thức xung quanh. Điều kiện là âm lượng nhạc phải nhỏ hơn tiếng môi trường.
Văn phòng
Muốn nghe đồng nghiệp gọi tên mà vẫn có nhạc nền, xuyên âm cộng âm lượng nhỏ là lựa chọn hợp lý hơn chống ồn tối đa.
Những tình huống không nên tin vào xuyên âm
- Băng qua đường lớn, ngã tư đông: tháo tai nghe hoặc dừng nhạc. Vài giây trên vạch qua đường cần đủ cả nghe lẫn nhìn.
- Đi bộ ngoài trời gió mạnh: trên cầu, ven biển, ven sông. Tiếng gió vào micro có thể lấn hết tiếng xe.
- Chạy bộ, đạp xe trên đường có ô tô: tốc độ của mình cộng tốc độ xe khiến thời gian phản ứng ngắn lại; tai trần vẫn an toàn hơn.
- Điều khiển xe máy, xe gắn máy: Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 cấm người điều khiển mô tô, xe gắn máy sử dụng thiết bị âm thanh, trừ thiết bị trợ thính. Xuyên âm không làm tai nghe thành thiết bị trợ thính.
- Lúc pin yếu: khi tai nghe tắt, tai bị bịt kín đột ngột. Ở giữa phố, cảm giác "mất tiếng" đột ngột có thể gây lúng túng.
Đeo một bên tai có an toàn hơn không
Nhiều người đi đường chỉ đeo một bên, để tai kia trống. Cách này giữ được một tai nghe môi trường tự nhiên, nhưng mất khả năng định hướng bằng hai tai: não định vị âm thanh chủ yếu bằng cách so tiếng tới hai tai lệch nhau bao nhiêu, to nhỏ ra sao. Một tai bị chiếm thì việc biết xe tới từ phía nào kém đi. Người đeo một bên cũng hay vặn to hơn để át tiếng phố lọt vào tai kia — cộng lâu ngày, tai đang đeo chịu thiệt.
Nếu cần nghe chỉ đường khi đi bộ, cách gọn nhất là để âm lượng nhỏ ở cả hai bên với xuyên âm bật, hoặc nhìn bản đồ ở chỗ đứng an toàn thay vì vừa đi vừa nghe.
Quy tắc âm lượng khi dùng xuyên âm
Xuyên âm chỉ có nghĩa khi tiếng môi trường còn nghe được. Một phép thử đơn giản: đang phát nhạc, nếu có người đứng cách một sải tay gọi tên mình bằng giọng bình thường mà mình không nghe, nhạc đang quá to cho việc đi đường. Hạ xuống tới khi nghe được, hoặc tạm dừng ở đoạn đông.
Một điểm ít người để ý: một số tai nghe cho phép chỉnh mức khuếch đại xuyên âm, có loại tăng tiếng môi trường lên to hơn tai trần. Đây là tính năng hỗ trợ nghe cho người cần, nhưng ở phố ồn, tăng xuyên âm lên cao cũng là tăng tiếng ồn đường phố vào tai. Để ở mức vừa nghe rõ là đủ.
Xuyên âm và người nghe kém
Một số tai nghe có chế độ khuếch đại tiếng xung quanh dành cho người nghe kém nhẹ, ở vài nơi trên thế giới được cơ quan quản lý cho phép như một dạng hỗ trợ nghe. Đây là lĩnh vực đang thay đổi nhanh và quy định mỗi nước khác nhau. Người nghi mình nghe kém nên đi khám tai mũi họng, đo thính lực trước, rồi mới quyết định dùng thiết bị gì; một chiếc tai nghe có tính năng hỗ trợ không thay được việc chẩn đoán nguyên nhân, nhất là khi nghe kém xuất hiện đột ngột ở một bên tai — trường hợp đó cần đi khám ngay.
Góc nhìn hôm nay: xuyên âm là chiếc cửa hé, không phải cửa mở
Chế độ xuyên âm giải quyết một nhu cầu thật: người ta muốn mang tai nghe cả ngày mà không bị cô lập. Dùng đúng lúc — chờ xe, mua hàng, đi bộ trong khu vắng xe, văn phòng — nó giúp nhiều. Dùng sai lúc — ngã tư đông, trời gió, đang lái xe — nó cho cảm giác an toàn hơn thực tế.
Thói quen nên tập: ra tới chỗ đông xe thì dừng nhạc; qua đường thì tháo hẳn một lúc; khi đi trong khu dân cư thì âm lượng nhỏ cộng xuyên âm. Và đọc kỹ hướng dẫn của chính chiếc tai nghe đang dùng: chế độ nào tự bật khi nói chuyện, chế độ nào tự hạ khi tiếng quá to, để biết nó sẽ phản ứng ra sao giữa phố.
Câu hỏi thường gặp
Chế độ xuyên âm trên tai nghe là gì?
Đó là chế độ dùng micro ngoài của tai nghe thu tiếng môi trường rồi phát vào tai, để người đeo nghe được xung quanh mà không phải tháo tai nghe. Nó ngược với chống ồn chủ động, vốn tìm cách xoá tiếng bên ngoài.
Bật xuyên âm có an toàn như không đeo tai nghe không?
Không hoàn toàn. Xuyên âm có độ trễ nhỏ, định hướng âm kém hơn tai trần, dễ bị tiếng gió che và vô dụng khi nhạc vặn to. Khi băng qua đường đông nên dừng nhạc hoặc tháo tai nghe.
Đi xe máy bật xuyên âm có vi phạm không?
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 cấm người điều khiển mô tô, xe gắn máy sử dụng thiết bị âm thanh, trừ thiết bị trợ thính. Tai nghe bật xuyên âm vẫn là thiết bị âm thanh, nên không nên đeo khi lái xe.
Đeo tai nghe một bên khi đi bộ có an toàn hơn không?
Giữ được một tai nghe tự nhiên, nhưng mất khả năng định hướng bằng hai tai nên khó biết xe tới từ phía nào. Người đeo một bên cũng hay vặn to hơn, hại cho tai đang đeo. Âm lượng nhỏ ở cả hai bên kèm xuyên âm thường hợp lý hơn.
Vì sao chế độ xuyên âm nghe tiếng gió rất to?
Gió thổi thẳng vào micro ngoài tạo ra nhiễu, và chế độ xuyên âm lại khuếch đại chính micro đó. Khi trời gió lớn, nên tắt xuyên âm và tháo tai nghe nếu cần nghe môi trường.
