Nút tai đúc theo khuôn tai: ai nên làm và giữ vệ sinh ra sao

Nút tai đúc theo khuôn tai là nút được làm riêng cho từng người từ dấu ống tai lấy bằng vật liệu mềm, nên ôm khít và đeo lâu dễ chịu hơn nút làm sẵn. Nó đáng cân nhắc với người phải đeo nút tai nhiều giờ mỗi ngày, đều đặn trong thời gian dài: người làm nơi ồn, người làm trong nghề âm nhạc, người hay bơi, người cần nút để ngủ hằng đêm. Việc lấy dấu tai nên làm ở nơi có chuyên môn thính học hoặc tai mũi họng, và nút cần vệ sinh đều, kiểm tra lại sau vài năm vì ống tai có thể thay đổi.

Nút đúc khác nút làm sẵn ở đâu

Ống tai mỗi người một hình dạng riêng: có chỗ cong, chỗ hẹp, hai tai một người cũng có thể khác nhau. Nút làm sẵn — xốp, silicon nhiều tầng — được thiết kế để vừa với số đông bằng cách nén hoặc uốn theo ống tai. Nút đúc thì đi theo đúng đường cong của tai người dùng.

Quy trình làm một đôi nút đúc

1. Soi tai: người thực hiện kiểm tra ống tai, xem có ráy tắc, viêm, tổn thương màng nhĩ hay không. Có vấn đề thì xử lý trước, không lấy dấu.
2. Đặt nút chặn: một miếng bông hoặc xốp nhỏ có dây được đặt sâu trong ống tai để vật liệu lấy dấu không chảy tới màng nhĩ.
3. Bơm vật liệu lấy dấu: chất dẻo y tế (thường là silicone) được bơm vào ống tai và hõm tai, để khô trong vài phút.
4. Lấy dấu ra: kiểm tra dấu có đủ chi tiết, đủ độ sâu.
5. Chế tạo nút: từ dấu tai, nơi sản xuất đúc hoặc quét ba chiều rồi tạo nút bằng silicone y tế hoặc nhựa acrylic cứng.
6. Thử và chỉnh: đeo thử, kiểm tra độ kín, chỗ cấn; có nơi có thiết bị đo độ kín.

Bước 2 và 3 là lý do nên làm ở cơ sở có chuyên môn: lấy dấu không có nút chặn, bơm sai kỹ thuật có thể làm tổn thương ống tai hoặc màng nhĩ. Không tự lấy dấu tai tại nhà bằng bộ dụng cụ không rõ nguồn gốc.

Những loại nút đúc thường gặp

Nút chặn ồn đặc

Không có kênh dẫn âm, giảm mạnh. Dùng ở nơi làm việc rất ồn, hoặc để ngủ ở nơi ồn. Nơi làm việc nên chọn loại có chỉ số giảm ồn được thử nghiệm.

Nút có bộ lọc phẳng

Có kênh và bộ lọc thay được, chọn mức giảm khoảng 10, 15 hoặc 25 dB tuỳ loại. Dành cho người đi xem nhạc thường xuyên, người làm sự kiện, nhân viên quán có nhạc lớn.

Nút bơi

Mục tiêu là giữ nước không vào tai, không phải chặn ồn. Phù hợp người hay viêm tai ngoài do nước, hoặc người được bác sĩ dặn tránh nước vào tai. Hỏi bác sĩ nếu đang có vấn đề tai giữa.

Nút ngủ

Chất liệu mềm, thân ngắn, phẳng ở mặt ngoài để nằm nghiêng ít bị cấn.

Vỏ cho thiết bị nghe

Dấu tai cũng dùng để làm vỏ cho tai nghe kiểm âm sân khấu hay máy trợ thính đặt trong tai. Phần máy trợ thính thuộc về khám và tư vấn thính học, không bàn ở đây.

Ai nên làm, ai nên cân nhắc

Nên cân nhắc làm:

• Người làm việc nơi ồn, phải đeo nút cả ca mỗi ngày, dùng nút làm sẵn thấy đau, ngứa hoặc hay tuột.
• Người có ống tai khó vừa nút làm sẵn: quá nhỏ, quá cong, hai bên khác nhau nhiều.
• Người làm trong nghề âm nhạc, sự kiện, quán bar.
• Người cần nút để ngủ hằng đêm lâu dài.

Nên chờ hoặc cân nhắc kỹ:

• Trẻ em đang lớn: ống tai còn thay đổi, nút có thể nhanh chóng không còn vừa.
• Người vừa thay đổi cân nặng nhiều, hoặc đang trong giai đoạn cân nặng biến động.
• Người đang có bệnh tai: viêm, chảy dịch, thủng màng nhĩ, vừa phẫu thuật tai — hỏi bác sĩ trước.
• Người chỉ thỉnh thoảng mới cần, như vài lần đi xem nhạc mỗi năm: nút lọc phẳng làm sẵn có thể đủ.

Vệ sinh và bảo quản

• Sau mỗi lần dùng: lau bằng khăn mềm sạch, rửa bằng nước ấm và xà phòng nhẹ nếu nhà sản xuất cho phép; để khô tự nhiên.
• Bộ lọc: nhiều loại không được làm ướt bộ lọc, hoặc phải tháo bộ lọc trước khi rửa. Đọc kỹ hướng dẫn.
• Cất trong hộp có lỗ thoáng, tránh nắng, tránh nóng (không để trong cốp xe máy, trên táp lô ô tô giữa trưa).
• Không dùng cồn mạnh, dung môi nếu không được hướng dẫn — có thể làm hỏng bề mặt silicone.
• Không dùng chung, kể cả với người nhà.
• Kiểm tra định kỳ: nứt, đổi màu, cứng, mép sắc thì đem tới nơi làm để kiểm tra.

Khi nào cần làm lại

Tuổi thọ thường được nói là vài năm, tuỳ chất liệu và cách dùng. Dấu hiệu nên kiểm tra lại:

• Nút không còn khít như trước, hay tuột, hoặc tiếng ồn lọt vào nhiều hơn.
• Đau, cấn ở một điểm sau khi đeo một lúc.
• Thay đổi cân nặng đáng kể, sau phẫu thuật tai.
• Vật liệu cứng, nứt, đổi màu.

Khi nào cần đi khám

• Ngứa, đau, sưng ống tai kéo dài sau khi đeo nút.
• Chảy dịch tai, mùi hôi từ tai.
• Cảm giác tắc tai, nghe kém dần — có thể do ráy bị đẩy vào sâu.
• Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai: đi khám tai mũi họng ngay.
• Ù tai kéo dài, ù tai kèm chóng mặt.

Góc nhìn hôm nay: một món đồ cá nhân như kính thuốc

Với người phải bảo vệ tai mỗi ngày, nút đúc giống như một cặp kính được cắt đúng độ: vừa vặn, dễ chịu, nên được dùng đều đặn — mà đều đặn chính là thứ quyết định tai có được bảo vệ hay không. Trước khi làm, hãy khám tai, hỏi rõ chất liệu, loại bộ lọc, chính sách chỉnh sửa nếu nút không vừa. Và đừng quên: nút tốt đến mấy cũng cần được đeo suốt thời gian ồn, vệ sinh sạch sẽ và kiểm tra lại sau vài năm.