Nhân viên quán bar, câu lạc bộ, karaoke, phục vụ tiệc cưới và DJ làm việc nhiều giờ trong tiếng nhạc lớn — mức âm ở những nơi này thường cao hơn nhiều so với giới hạn 85 dBA cho ca 8 giờ ở nơi làm việc. Giữ tai trong nghề này dựa vào bốn việc: đeo nút tai lọc phẳng để vẫn nghe khách gọi, đứng và làm việc xa loa khi có thể, nghỉ ở chỗ yên giữa ca, và với DJ, giữ âm lượng tai nghe kiểm âm và loa sân khấu ở mức thấp nhất đủ dùng.
Vì sao nghề này dễ bị hại tai mà ít ai để ý
- Ca làm dài và về đêm: một ca 6–8 giờ liên tục trong tiếng nhạc lớn, nhiều đêm mỗi tuần.
- Không được coi là "nơi làm việc ồn" như nhà máy: ít nơi đo tiếng ồn, ít nơi phát bảo vệ tai cho nhân viên.
- Văn hoá nghề: đeo nút tai bị nghĩ là "không hợp không khí", sợ không nghe khách.
- Tiếng ồn cộng dồn: nhạc, tiếng khách hò hét, tiếng ly cốc, rồi đi về giữa phố đông, rồi về nhà nghe nhạc bằng tai nghe.
Tổn thương thính giác do tiếng ồn tiến triển âm thầm, không đau, và không hồi phục. Nhiều người làm nghề nhiều năm chỉ nhận ra khi bắt đầu không nghe rõ lời nói ở chỗ đông người — tức là ngay ở nơi làm việc của mình.
Mức âm ở các địa điểm giải trí
Mức âm thay đổi rất nhiều theo địa điểm, giờ, loại nhạc và vị trí đứng. Ở câu lạc bộ, sàn nhảy, khu gần loa sân khấu, mức âm có thể lên quanh hoặc trên 100 dB. Phòng karaoke nhỏ, kín, với micro và loa mở to cũng có thể rất ồn khi nhân viên vào phục vụ.
Năm 2022, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố Tiêu chuẩn toàn cầu về nghe an toàn tại địa điểm và sự kiện, khuyến nghị mức âm trung bình không vượt 100 dB tính theo từng khoảng 15 phút, có theo dõi mức âm liên tục, có khu yên tĩnh để nghỉ tai, có sẵn thiết bị bảo vệ tai, và có đào tạo nhân viên. Tiêu chuẩn này nhắm chủ yếu vào khán giả; với nhân viên làm cả ca, lượng tiếp xúc còn lớn hơn, vì vậy càng cần bảo vệ tai.
Bốn việc giữ tai trong ca làm
1. Nút tai lọc phẳng
Nút tai lọc phẳng giảm đều các dải tần, nên nhạc nhỏ đi mà lời khách gọi món vẫn nghe ra, thậm chí rõ hơn vì tai không bị quá tải. Mức giảm khoảng 15–20 dB thường hợp với phục vụ; khu sát loa, sàn nhảy có thể cần mức cao hơn. Nút xốp thường giảm mạnh nhưng làm tiếng bí, khó nghe lời.
2. Vị trí làm việc
- Quầy bar, quầy thu ngân nên đặt xa loa chính nếu chủ quán bố trí được.
- Khi đứng chờ, chọn chỗ không thẳng hướng loa — loa phát mạnh nhất về phía trước.
- Không đứng tựa vào loa, cột treo loa, cạnh loa siêu trầm.
3. Nghỉ ở chỗ yên
Mỗi lần nghỉ, ra khỏi khu nhạc — phòng nhân viên, hành lang sau, ngoài cửa. Vài phút yên tĩnh giúp tai bớt mệt. Ngồi nghỉ ngay cạnh sàn nhảy không có tác dụng.
4. Sau ca làm
Tai đã chịu cả ca ồn cần được nghỉ: không nghe nhạc to bằng tai nghe trên đường về, không mở tivi to khi về nhà. Nếu sau ca thấy ù tai, nghe kém tạm thời, đó là tín hiệu tai đã chịu quá mức trong ca đó.
Riêng cho DJ và người điều khiển âm thanh
- Tai nghe kiểm âm: nhiều DJ đeo một bên tai nghe, bên kia nghe nhạc trong phòng; để át nhạc phòng, tai nghe phải mở rất to. Nút tai lọc phẳng ở tai không đeo tai nghe giúp giảm lượng âm phòng; một số DJ dùng tai nghe kiểm âm nhét tai (in-ear) có lớp bịt tốt để nghe ở mức thấp hơn.
- Loa kiểm âm sân khấu (monitor): để ở mức thấp nhất đủ nghe nhịp; vặn monitor to lên cũng buộc hệ thống chính to lên.
- Theo dõi mức âm: đồng hồ đo mức âm ở bàn điều khiển giúp giữ mức âm có kiểm soát thay vì dựa vào cảm giác — tai mệt sau vài giờ sẽ "muốn" to hơn.
- Nghỉ tai giữa các set.
Chủ quán có thể làm gì
| Việc | Lợi ích |
|---|---|
| Đặt mức âm tối đa, có thiết bị đo mức âm | Giảm tiếp xúc cho cả nhân viên lẫn khách; giảm phiền hàng xóm |
| Xử lý tiêu âm trần, tường | Giảm vang, nhạc rõ hơn ở mức thấp hơn |
| Bố trí quầy, lối phục vụ xa loa | Nhân viên ít chịu ồn trực tiếp |
| Có phòng nghỉ yên cho nhân viên | Tai được hồi phục trong ca |
| Phát nút tai lọc phẳng, hướng dẫn cách đeo | Bảo vệ trực tiếp, chi phí thấp |
| Luân phiên vị trí giữa khu ồn và khu yên | Chia đều, giảm liều ồn mỗi người |
Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, người sử dụng lao động có trách nhiệm cải thiện điều kiện làm việc và trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân khi có yếu tố có hại; tiếng ồn là một yếu tố như vậy. Quán bar, karaoke cũng phải tuân thủ quy chuẩn tiếng ồn môi trường với khu dân cư xung quanh.
Những hiểu lầm hay gặp
- "Làm lâu rồi tai quen": cảm giác bớt khó chịu không có nghĩa tai bớt bị hại; có khi là dấu hiệu tai đã kém đi.
- "Đeo nút tai không nghe khách": nút lọc phẳng đúng mức thường giúp nghe lời nói rõ hơn trong tiếng nhạc lớn.
- "Ù tai sáng mai sẽ hết": ù tai tạm thời là dấu hiệu tổn thương; lặp lại nhiều lần thì tổn thương có thể thành vĩnh viễn.
Khi nào cần đi khám
- Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai: đi khám tai mũi họng ngay.
- Ù tai sau ca không hết vào ngày hôm sau, hoặc ù tai thường xuyên.
- Ù tai kèm chóng mặt.
- Khó nghe lời nói ở chỗ đông người, hay phải hỏi lại.
- Tiếng bình thường bỗng thấy quá to, đau tai.
- Mất ngủ kéo dài, đau đầu thường xuyên do làm ca đêm và ồn.
Người làm nghề này lâu năm nên đo thính lực định kỳ, giữ kết quả để so sánh qua các năm.
Góc nhìn hôm nay: giữ đôi tai để giữ nghề
Với DJ và người làm âm thanh, đôi tai là công cụ nghề nghiệp; với nhân viên phục vụ, đôi tai giúp làm việc giữa đám đông. Một đôi nút tai lọc phẳng, vài phút nghỉ ở chỗ yên, một chủ quán chịu đặt mức âm hợp lý — những thay đổi nhỏ mà giữ được thính lực cho cả chục năm làm nghề. Tài liệu nên đọc: tiêu chuẩn nghe an toàn tại địa điểm và sự kiện của WHO (2022), hướng dẫn của HSE (Anh) về tiếng ồn trong ngành âm nhạc và giải trí, cùng QCVN 24:2016/BYT.
Câu hỏi thường gặp
Làm nhân viên quán bar có bị hại tai không?
Có nguy cơ, vì mức nhạc ở quán bar, câu lạc bộ thường cao hơn nhiều so với giới hạn cho phép ở nơi làm việc, và ca làm kéo dài nhiều giờ. Đeo nút tai lọc phẳng, đứng xa loa, nghỉ ở chỗ yên giúp giảm nguy cơ đáng kể.
Đeo nút tai khi làm quán bar có nghe được khách gọi không?
Với nút tai lọc phẳng mức giảm vừa phải, thường vẫn nghe được và có khi nghe lời nói rõ hơn vì tai không bị quá tải. Nút xốp giảm mạnh và làm tiếng bí, khó nghe lời hơn.
DJ bảo vệ tai thế nào?
Giữ tai nghe kiểm âm và loa monitor ở mức thấp nhất đủ dùng, đeo nút tai lọc phẳng ở bên tai không đeo tai nghe, theo dõi mức âm bằng đồng hồ đo và nghỉ tai giữa các set. Đo thính lực định kỳ để phát hiện sớm.
WHO khuyến nghị mức âm tối đa ở quán bar, sự kiện là bao nhiêu?
Tiêu chuẩn của WHO năm 2022 khuyến nghị mức âm trung bình không vượt 100 dB tính theo từng 15 phút, kèm theo dõi liên tục, khu nghỉ yên tĩnh và thiết bị bảo vệ tai sẵn có.
Ù tai sau ca làm ở quán karaoke có sao không?
Ù tai sau ca là dấu hiệu tai đã chịu quá mức. Nếu hết sau một đêm thì vẫn nên coi là cảnh báo và tăng bảo vệ tai; nếu kéo dài, kèm chóng mặt hoặc nghe kém thì đi khám tai mũi họng.
