Thợ xây, thợ cơ khí và công nhân dệt may đeo bảo vệ tai đúng nghĩa là: chọn loại hợp với kiểu ồn của nghề mình, đeo cho kín (nút xốp phải vê nhỏ, kéo vành tai, nhét sâu và giữ cho nở), và đeo suốt thời gian ở chỗ ồn. Điểm cuối hay bị xem nhẹ nhất: ở xưởng khoảng 100 dBA, nút tai giảm được 25 dB nhưng tháo ra tổng cộng 30 phút trong ca thì mức tiếp xúc trung bình cả ca vọt lên khoảng 88 dBA — vượt giới hạn 85 dBA trong 8 giờ.
Mỗi nghề một kiểu tiếng ồn
| Nghề | Kiểu ồn | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Thợ xây, thợ đục phá, cắt bê tông | Ồn ngắt quãng, xen nhiều tiếng xung (búa, máy đục, máy cắt) | Tiếng xung mạnh xảy ra bất ngờ; cần bảo vệ dễ đeo vào tháo ra nhanh nhưng phải đeo ngay khi máy chạy |
| Thợ cơ khí, gò hàn, tiện phay | Tiếng cao, chói (máy mài, cắt kim loại), tiếng gõ kim loại | Tiếng cao chặn tương đối dễ nếu đeo kín; hàn thì có mũ, mặt nạ dễ làm hở chụp tai |
| Công nhân dệt, sợi, may công nghiệp | Ồn liên tục, đều suốt ca từ hàng chục máy cùng chạy | Phải đeo cả ca; nóng ẩm khiến nhiều người tháo ra — cần loại thoáng, dễ chịu |
Chọn nút tai hay chụp tai
Nút tai xốp dùng một lần
Rẻ, nhẹ, mát, giảm tốt nếu đeo đúng. Nhược điểm: phụ thuộc cách đeo rất nhiều, phải rửa tay sạch trước khi vê, dễ bẩn trong môi trường bụi.
Nút tai silicon dùng lại, nút có tay cầm
Không cần vê, đeo nhanh hơn, rửa được. Loại có cán cầm giúp tháo đeo bằng tay hơi bẩn mà không chạm vào phần nhét vào tai. Nút có dây nối hai bên đeo quanh cổ, tiện cho thợ xây hay phải đeo vào tháo ra.
Chụp tai
Dễ đeo đúng, dễ nhìn thấy (người giám sát biết ai đang đeo), hợp công việc ngắt quãng. Nhược điểm: nóng, nặng khi đeo lâu, bị gọng kính, mũ, tóc làm hở. Có loại gắn trực tiếp vào mũ bảo hộ.
Đeo hai lớp
Chỉ cần ở chỗ rất ồn. Thêm lớp thứ hai không cộng đủ chỉ số mà chỉ thêm khoảng vài decibel, vì âm vẫn truyền qua xương sọ.
Đọc chỉ số trên vỏ hộp cho đúng
Vỏ hộp thường ghi SNR (chuẩn châu Âu) hoặc NRR (chuẩn Mỹ). Các con số này đo trong phòng thí nghiệm, người đeo được hướng dẫn kỹ, nên ngoài công trường mức giảm thực tế thường thấp hơn nhiều. Hướng dẫn kỹ thuật của OSHA (Mỹ) gợi ý ước tính thận trọng: lấy NRR trừ 7 rồi chia đôi — nút ghi NRR 33 chỉ nên tính giảm khoảng 13 dB. Ngược lại, cũng không cần chọn loại "càng cao càng tốt": bảo vệ quá mức làm người đeo không nghe được tiếng gọi, còi lùi xe, tín hiệu cảnh báo, và dễ tháo ra. Mục tiêu hợp lý là mức trong tai còn khoảng 70–80 dBA.
Cách đeo nút xốp đúng — bước quan trọng nhất
- Rửa tay sạch. Tay dính dầu, bụi xi măng, bụi sợi sẽ đưa thẳng vào ống tai.
- Vê nút thật nhỏ giữa các ngón tay thành một que mảnh, không có nếp gấp.
- Tay kia vòng qua sau đầu, kéo vành tai lên trên và ra sau để ống tai thẳng ra.
- Nhét nút vào sâu, chỉ để lộ một phần nhỏ ở ngoài.
- Giữ yên bằng ngón tay khoảng 20–30 giây cho nút nở ra lấp kín ống tai.
- Kiểm tra: nói vài câu — giọng mình nghe trầm, vang là đã kín. Đứng cạnh máy chạy, tiếng ồn phải giảm rõ rệt.
Sai phổ biến nhất: chỉ ấn nút vào cửa ống tai mà không vê, không kéo vành tai. Nhìn bên ngoài thấy "có đeo", thực tế mức giảm chỉ còn một phần nhỏ so với nhãn.
Tháo ra vài phút mất bao nhiêu
Đây là phần nhiều người không ngờ tới. Lấy một xưởng ồn trung bình khoảng 100 dBA, người lao động đeo nút giảm thực tế khoảng 25 dB (trong tai còn khoảng 75 dBA):
| Thời gian không đeo trong ca 8 giờ | Mức trung bình cả ca (ước tính) |
|---|---|
| Đeo suốt ca | Khoảng 75 dBA |
| Tháo 30 phút | Khoảng 88 dBA |
| Tháo 1 giờ | Khoảng 91 dBA |
Lý do: 30 phút ở 100 dBA mang lượng năng lượng âm gấp nhiều lần 7 tiếng rưỡi ở 75 dBA. Bảng là phép tính minh hoạ theo nguyên tắc năng lượng, không phải số đo của một xưởng cụ thể. Bài học rút ra: đeo suốt quan trọng hơn chọn loại có chỉ số cao nhất.
Lời khuyên riêng cho từng nghề
Thợ xây
- Đeo nút có dây quanh cổ hoặc chụp tai gắn mũ để đeo ngay khi bạn bên cạnh bật máy đục, máy cắt.
- Người không trực tiếp cầm máy nhưng đứng gần cũng cần đeo — tiếng máy đục bê tông không chỉ hại người cầm.
- Kết hợp với kính bảo hộ và khẩu trang chống bụi khi cắt gạch, đục bê tông.
Thợ cơ khí
- Mũ hàn, mặt nạ dễ đè lên chụp tai — nút tai thường hợp hơn khi hàn.
- Gõ, đập kim loại tạo tiếng xung rất mạnh; không bao giờ "gõ nhanh vài cái" mà không đeo.
- Máy nén khí, súng hơi: nếu được, đặt máy nén ở phòng riêng, xa chỗ làm việc.
Công nhân dệt may
- Nút xốp mềm hoặc nút silicon dễ chịu thường hợp để đeo cả ca hơn chụp tai trong xưởng nóng.
- Bụi sợi bám vào nút: thay nút xốp thường xuyên, rửa nút silicon cuối ca.
- Giờ nghỉ trưa ngồi ở khu nghỉ, không ngồi lại giữa các dãy máy.
Vệ sinh và thay thế
- Nút xốp dùng một lần: đúng như tên gọi; dùng lại nút bẩn dễ viêm ống tai.
- Nút silicon: rửa bằng nước và xà phòng nhẹ, để khô, cất hộp.
- Chụp tai: lau đệm, thay đệm khi xẹp, cứng, nứt.
- Không dùng chung nút tai.
- Ống tai đang viêm, đau thì báo người phụ trách để được đổi sang chụp tai và đi khám.
Khi nào cần đi khám
- Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai: đi khám tai mũi họng ngay.
- Ù tai sau ca kéo dài qua đêm, hoặc ù tai thường xuyên.
- Ù tai kèm chóng mặt.
- Đau, ngứa, chảy dịch ống tai khi đeo nút.
- Khó nghe người khác nói khi về nhà, người thân phàn nàn mình nói to.
Góc nhìn hôm nay: thói quen tốt hơn thiết bị đắt
Ở công trường và nhà xưởng, chiếc nút tai rẻ nhất được đeo đúng và đeo đủ bảo vệ tai tốt hơn chiếc chụp tai tốt nhất treo trên cổ. Tập cách vê nút, kéo vành tai, giữ cho nở; đeo ngay khi máy bắt đầu chạy; tháo ra chỉ khi đã ra khỏi khu ồn. Người phụ trách an toàn có thể hướng dẫn tại chỗ — đừng ngại hỏi. Tài liệu nên đọc: hướng dẫn đeo nút tai của NIOSH, QCVN 24:2016/BYT và quy định về phương tiện bảo vệ cá nhân trong Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015.
Câu hỏi thường gặp
Đeo nút tai xốp thế nào cho đúng?
Rửa tay, vê nút thật nhỏ, kéo vành tai lên và ra sau, nhét sâu rồi giữ yên khoảng 20–30 giây cho nút nở. Đeo đúng thì giọng mình nghe trầm và tiếng máy giảm rõ.
Thợ xây nên đeo nút tai hay chụp tai?
Cả hai đều được. Thợ xây hay phải đeo vào tháo ra nên nút có dây quanh cổ hoặc chụp tai gắn mũ bảo hộ thường tiện. Quan trọng là đeo ngay khi máy đục, máy cắt chạy, kể cả khi đứng gần chứ không cầm máy.
Tháo nút tai ra một lúc trong ca có sao không?
Có ảnh hưởng lớn. Ở xưởng khoảng 100 dBA, tháo 30 phút có thể làm mức trung bình cả ca lên khoảng 88 dBA, vượt giới hạn 85 dBA. Đeo suốt thời gian ở chỗ ồn quan trọng hơn chọn loại chỉ số cao.
Công nhân may có cần đeo bảo vệ tai không?
Nếu kết quả quan trắc tại vị trí làm việc cho thấy mức ồn vượt giới hạn, cần có biện pháp giảm ồn và phương tiện bảo vệ tai. Xưởng dệt, sợi thường ồn hơn xưởng may; hỏi kết quả đo tại chỗ mình làm.
Đeo nút tai có bị viêm tai không?
Nút bẩn, dùng lại nút dùng một lần, đeo bằng tay bẩn có thể gây viêm ống tai. Rửa tay trước khi đeo, thay nút xốp thường xuyên, rửa nút silicon và đi khám nếu đau, ngứa hoặc chảy dịch.
