Shipper, tài xế xe ôm công nghệ, tài xế xe tải, xe buýt và cảnh sát giao thông dành cả ngày giữa tiếng ồn đường phố — tiếng máy, còi, lốp, gió — thường ở mức đường phố đông khoảng 75–85 dB, có lúc cao hơn khi xe tải, xe buýt chạy sát hoặc còi bấm ngay cạnh. Từng lúc thì không quá to, nhưng cộng dồn 8–12 giờ mỗi ngày, nhiều năm liền, đó là một lượng tiếp xúc đáng kể. Với nhóm nghề này, bảo vệ tai khó hơn ở nhà máy vì vẫn phải nghe để an toàn; cách làm thực tế là giảm tiếp xúc ở những chỗ có thể, không cộng thêm tiếng ồn bằng nhạc to, và đo thính lực định kỳ.
Tiếng ồn đường phố đến từ đâu
- Xe máy và ô tô: tiếng động cơ, ống xả, đặc biệt khi tăng ga, xe độ pô.
- Lốp lăn trên mặt đường: ở tốc độ cao, tiếng lốp có thể lớn hơn tiếng máy.
- Còi xe: tiếng xung ngắn, mạnh, đến bất ngờ, ngay sát tai.
- Xe tải, xe buýt, xe khách: động cơ lớn, phanh hơi, tiếng xả khí phanh.
- Tiếng gió trong mũ bảo hiểm khi xe máy chạy nhanh.
- Công trình ven đường, loa quảng cáo của cửa hàng.
Những con số "khoảng 75–85 dB" là mức hay gặp ở đường phố đông theo nhiều tài liệu về tiếng ồn giao thông; mức thực tế ở một điểm cụ thể phụ thuộc mật độ xe, tốc độ, mặt đường, nhà cao hai bên.
Mỗi nghề chịu ồn một kiểu
| Nghề | Kiểu tiếp xúc | Điểm khó |
|---|---|---|
| Shipper, xe ôm công nghệ | Ngồi trên xe máy cả ngày, giữa dòng xe, nhiều giờ cao điểm | Phải nghe còi và tiếng xe; không được dùng tai nghe khi lái; hay phải nghe điện thoại |
| Tài xế xe tải, xe khách | Cabin gần động cơ, chạy đường dài | Xe cũ, cửa kính mở, tiếng máy, tiếng gió; hay mở nhạc to cho đỡ buồn ngủ |
| Tài xế xe buýt | Dừng đỗ liên tục, cửa mở đóng | Tiếng phanh hơi, xả khí, đường đông nội đô |
| Cảnh sát giao thông | Đứng ở giao lộ, chốt trên quốc lộ | Đứng gần dòng xe, nhiều tiếng còi; cần nghe để điều khiển giao thông |
| Nhân viên trạm thu phí, bãi xe, cây xăng | Đứng một chỗ, xe ra vào liên tục | Tiếng máy xe khởi động, tăng ga sát người |
Vì sao không thể đơn giản là đeo nút tai
Ở nhà máy, giải pháp cuối cùng là nút tai, chụp tai. Trên đường thì khác: người lái xe, người điều khiển giao thông cần nghe còi, tiếng xe ưu tiên, tiếng phanh gấp, tiếng gọi. Bịt tai mạnh có thể giảm tiếng ồn nhưng tăng rủi ro tai nạn.
Với người điều khiển xe máy, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 cấm sử dụng thiết bị âm thanh, trừ thiết bị trợ thính. Nút tai thụ động không phát âm thanh, nhưng việc đeo nút tai khi lái xe vẫn làm giảm khả năng nghe tín hiệu giao thông; trong phố đông, không nên đeo. Cảnh sát giao thông dùng trang bị theo quy định riêng của ngành.
Vì vậy, cách tiếp cận là giảm tổng lượng tiếp xúc trong ngày bằng những việc làm được, thay vì dựa vào một thiết bị bịt tai.
Những việc làm được ngay
Không cộng thêm tiếng ồn
- Tài xế ô tô: đóng kính khi chạy đường đông, đường cao tốc nếu có điều hoà; tránh mở nhạc to để "át" tiếng máy — làm vậy là cộng thêm âm thanh vào tai suốt chặng đường.
- Shipper, xe ôm: không nghe nhạc khi chạy (cũng là quy định của luật); lúc dừng chờ đơn, nếu nghe nhạc thì để âm lượng nhỏ, không vặn to át tiếng phố.
- Sau ngày làm, cho tai nghỉ: không mở tivi, nhạc to khi về nhà.
Chọn chỗ nghỉ và chỗ chờ
- Chờ đơn, chờ khách ở chỗ lùi vào trong hẻm, gốc cây cách xa làn xe chính, thay vì đỗ sát mép đường lớn.
- Giờ nghỉ trưa chọn quán, chỗ ngồi phía trong.
- Tài xế xe tải đường dài: dừng nghỉ ở trạm dừng, tắt máy khi nghỉ thay vì để máy nổ.
Mũ bảo hiểm và tiếng gió
Mũ bảo hiểm đúng cỡ, có kính chắn gió, ôm vừa đầu giúp giảm tiếng gió đáng kể so với mũ lỏng, mũ nửa đầu không kính. Chạy đúng tốc độ cũng giảm tiếng gió — tiếng gió tăng nhanh theo tốc độ. Chuyện tiếng gió khi chạy xe đường dài được bàn kỹ ở bài riêng.
Bảo dưỡng xe
Xe máy, xe tải có ống xả hỏng, rò khí, xích khô, vỏ lỏng thường ồn hơn — vừa hại tai người lái, vừa phiền người xung quanh. Bảo dưỡng đúng định kỳ là cách giảm ồn ngay ở nguồn. Không độ pô, không tháo bộ tiêu âm: ngoài việc ồn hơn, thay đổi kết cấu xe trái quy định là vi phạm.
Điện thoại khi chạy xe: một nguồn rủi ro kép
Shipper hay phải nghe máy liên tục. Đeo tai nghe để nghe máy khi lái vừa vi phạm luật, vừa buộc phải vặn to để át tiếng phố. Cách an toàn và đúng luật: tấp vào chỗ an toàn để nghe, đặt tin nhắn trả lời tự động, báo trước với khách và nơi điều phối. Khi nghe máy lúc dừng xe ở chỗ ồn, áp điện thoại sát tai ở âm lượng vừa, che tai bên kia bằng tay — nghe rõ hơn mà không cần vặn hết cỡ.
Đo thính lực định kỳ
Tổn thương thính giác do tiếng ồn tiến triển âm thầm. Người làm nghề trên đường nhiều năm nên đo thính lực định kỳ, giữ kết quả để so sánh. Lái xe chuyên nghiệp còn có yêu cầu khám sức khoẻ khi cấp, đổi giấy phép lái xe — đó cũng là dịp để hỏi bác sĩ về đôi tai. Người làm cho doanh nghiệp, cơ quan thì hỏi về khám sức khoẻ định kỳ theo Luật An toàn, vệ sinh lao động.
Khi nào cần đi khám
- Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai: đi khám tai mũi họng ngay.
- Ù tai sau ngày làm, kéo dài sang hôm sau, hoặc ù tai thường xuyên.
- Ù tai kèm chóng mặt — đặc biệt nguy hiểm với người lái xe.
- Khó nghe còi, tiếng xe phía sau, phải nhìn gương nhiều hơn để bù.
- Khó nghe lời nói khi có tiếng nền, hay hỏi lại khách.
- Đau đầu thường xuyên, mất ngủ kéo dài.
Góc nhìn hôm nay: tai là một phần của an toàn giao thông
Với người làm nghề trên đường, đôi tai vừa là thứ cần được bảo vệ khỏi tiếng ồn, vừa là công cụ an toàn để tránh tai nạn. Hai việc này không mâu thuẫn: giảm những tiếng ồn không cần thiết (nhạc to, xe hỏng, chỗ chờ sát đường), giữ tai mở cho những tiếng cần nghe, và kiểm tra thính lực đều đặn. Tài liệu nên đọc: các báo cáo của WHO và Cơ quan Môi trường châu Âu về tiếng ồn giao thông, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, và QCVN 26:2010/BTNMT để hiểu mức ồn môi trường cho phép.
Câu hỏi thường gặp
Làm shipper cả ngày ngoài đường có hại tai không?
Tiếng ồn đường phố đông thường ở khoảng 75–85 dB; cộng dồn nhiều giờ mỗi ngày trong nhiều năm có thể góp phần gây hại cho thính giác. Không nghe nhạc to, chọn chỗ chờ xa làn xe, bảo dưỡng xe và đo thính lực định kỳ giúp giảm nguy cơ.
Tài xế xe tải có nên mở nhạc to cho đỡ buồn ngủ không?
Không nên. Mở nhạc to để át tiếng máy là cộng thêm âm thanh vào tai suốt chặng đường. Buồn ngủ khi lái thì cần dừng nghỉ ở chỗ an toàn, không phải tăng âm lượng.
Đi xe máy có nên đeo nút tai chống ồn không?
Trong phố đông thì không nên, vì cần nghe còi và tiếng xe để an toàn. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 cấm người lái xe máy dùng thiết bị âm thanh. Mũ bảo hiểm vừa đầu, có kính chắn gió và chạy đúng tốc độ giúp giảm tiếng gió.
Tiếng còi xe có làm hại tai không?
Tiếng còi bấm sát người là tiếng xung mạnh, gây khó chịu và cộng vào tổng lượng tiếp xúc trong ngày. Một tiếng còi đơn lẻ hiếm khi gây tổn thương, nhưng sống giữa tiếng còi liên tục nhiều giờ thì đáng để ý.
Người lái xe chuyên nghiệp có cần đo thính lực không?
Nên đo định kỳ vì tổn thương do tiếng ồn tiến triển âm thầm. Việc khám sức khoẻ khi cấp, đổi giấy phép lái xe cũng là dịp tốt để hỏi bác sĩ về thính lực.
