Máy cắt cỏ, máy khoan bê tông, máy mài cầm tay, máy cưa, máy thổi lá thường ồn khoảng 90 đến trên 100 dB ở vị trí người cầm máy. Theo quy tắc 3 dB, ở khoảng 100 dBA chỉ khoảng 15 phút là đã bằng lượng tiếng ồn tối đa nên nhận trong cả một ngày làm việc. Vì vậy khi tự làm ở nhà, nên đeo nút tai hoặc chụp tai ngay từ lúc nổ máy, cho người nhà — nhất là trẻ em — tránh xa, và chọn giờ làm không phiền hàng xóm.
Những máy hay dùng ở nhà và mức ồn thường gặp
| Máy | Mức ồn ở vị trí người dùng (khoảng) | Đặc điểm tiếng ồn |
|---|---|---|
| Máy khoan bê tông, máy đục | Thường trên 100 dB | Có tiếng xung, truyền qua kết cấu nhà |
| Máy mài cầm tay, máy cắt gạch | Khoảng 95–105 dB | Chói, cao, kèm bụi và tia lửa |
| Máy cưa đĩa, máy cưa xích | Khoảng 95–110 dB | Rất ồn, thêm nguy hiểm cơ học |
| Máy cắt cỏ chạy xăng (cầm tay, đeo vai) | Khoảng 90–100 dB | Kéo dài nhiều phút, sát tai |
| Máy thổi lá chạy xăng | Khoảng 90–100 dB | Đeo sau lưng, động cơ gần tai |
| Máy rửa xe áp lực | Khoảng 80–90 dB | Kéo dài, tiếng động cơ và tia nước |
| Máy khoan pin nhỏ, máy bắt vít | Thường thấp hơn các máy trên | Ngắn, ngắt quãng |
Các con số là khoảng tham khảo từ tài liệu an toàn lao động và thông số thường gặp; mức thực tế phụ thuộc máy cụ thể, vật liệu đang cắt, không gian kín hay hở. Nhiều máy ghi mức công suất âm hoặc mức áp suất âm trên thân hoặc sách hướng dẫn — đọc để biết máy mình ồn cỡ nào.
Vì sao vài phút cũng đáng bảo vệ
Người làm nghề dùng máy cả ngày nên có quy định bảo vệ rõ ràng. Người tự làm ở nhà thường nghĩ "chỉ vài phút, không sao". Nhưng:
- Ở khoảng 100 dBA, 15 phút đã tương đương một liều ồn cả ngày theo quy tắc 3 dB.
- "Vài phút" thường thành nửa tiếng, một tiếng khi làm thật — cắt cỏ cả sân, khoan cả loạt lỗ treo kệ, mài cả bức tường.
- Tiếng xung của máy đục, máy khoan bê tông đặc biệt hại tai.
- Cùng một người hôm nay khoan tường, cuối tuần cắt cỏ, tháng sau sửa nhà — cộng dồn qua nhiều năm.
Chọn bảo vệ tai cho việc tự làm
Chụp tai
Tiện nhất cho người làm không thường xuyên: đeo vào tháo ra nhanh, không cần kỹ thuật, dùng được nhiều lần, cả nhà dùng chung được (lau đệm sau mỗi lần). Chọn loại có chỉ số SNR hoặc NRR ghi rõ. Người đeo kính có thể bị hở ở gọng — chọn gọng kính mảnh hoặc dùng nút tai.
Nút tai xốp
Rẻ, nhẹ, giảm tốt nếu đeo đúng: rửa tay, vê nhỏ, kéo vành tai lên và ra sau, nhét sâu, giữ khoảng 20–30 giây cho nút nở. Nút đã dùng, bẩn thì bỏ.
Không dùng tai nghe nghe nhạc thay bảo vệ tai
Tai nghe chống ồn giải trí không phải thiết bị bảo hộ, và mở nhạc để át tiếng máy là cộng thêm âm thanh vào tai. Có loại chụp tai bảo hộ tích hợp nghe đài, nghe nhạc — giá trị bảo hộ nằm ở chỉ số giảm ồn trên nhãn.
Không chỉ đôi tai: bảo hộ đi kèm
- Kính bảo hộ: máy mài, máy cắt bắn mảnh vụn, tia lửa; máy cắt cỏ bắn đá sỏi.
- Khẩu trang chống bụi: cắt gạch, đục tường, mài bê tông sinh bụi mịn.
- Găng tay, giày kín mũi, quần áo gọn để không bị cuốn vào máy.
- Đọc hướng dẫn sử dụng máy, kiểm tra lưỡi cắt, chắn bảo vệ trước khi dùng.
Những việc cải tạo đụng tới kết cấu — đục tường chịu lực, khoan dầm, sàn — không phải việc tự làm: cần kỹ sư và, ở chung cư, phải được ban quản lý cho phép.
Người xung quanh: trẻ em, người già, thú nuôi
- Cho trẻ em ra khỏi khu vực làm, tốt nhất là sang phòng khác, đóng cửa. Tai trẻ nhạy hơn, và trẻ hay tò mò đứng xem sát máy.
- Người già, người đang ốm trong nhà: báo trước, để họ chuyển sang phòng xa.
- Chó mèo thính hơn người ở nhiều dải tần, thường hoảng sợ khi máy chạy — nhốt ở chỗ yên.
- Khoảng cách là bảo vệ miễn phí: ngoài trời, lùi xa gấp đôi thì mức âm từ một nguồn điểm giảm khoảng 6 dB.
Giờ làm và hàng xóm
Máy khoan bê tông, máy cắt gạch truyền tiếng qua kết cấu, cả toà nhà có thể nghe thấy. Ở chung cư, nội quy toà nhà thường quy định khung giờ được thi công, khoan đục và yêu cầu báo trước với ban quản lý — hỏi rõ trước khi làm. Ở nhà phố, tránh giờ nghỉ trưa, buổi tối muộn và sáng sớm; khung 22 giờ đến 6 giờ là khung thường gặp trong quy định về làm ồn ban đêm. Báo trước với hàng xóm sát vách vài câu cũng giúp mọi chuyện êm hơn.
Giảm ồn ngay từ máy và cách làm
- Chọn máy êm hơn khi mua mới: máy chạy điện, chạy pin thường êm hơn máy xăng cùng loại; xem mức ồn ghi trên máy.
- Dùng đúng lưỡi, mũi khoan: lưỡi cùn làm máy gằn, ồn và rung hơn.
- Kê đệm cao su dưới vật đang cắt để bớt rung và tiếng dội.
- Làm ngoài trời khi được thay vì trong phòng kín, nơi tiếng dội lại làm ồn hơn.
- Chia việc thành đợt ngắn, nghỉ giữa chừng ở chỗ yên.
- Bảo dưỡng máy: máy thiếu dầu, ổ bi mòn, vỏ lỏng thường ồn hơn.
Khi nào cần đi khám
- Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai, sau khi dùng máy: đi khám tai mũi họng ngay.
- Ù tai sau khi làm kéo dài sang ngày hôm sau.
- Ù tai kèm chóng mặt.
- Đau tai, chảy dịch tai.
- Bị mảnh vụn, bụi bắn vào tai — không tự ngoáy, đi khám.
Góc nhìn hôm nay: để chụp tai cạnh hộp dụng cụ
Thói quen đơn giản nhất: để một chiếc chụp tai và vài đôi nút tai ngay trong hộp dụng cụ, cạnh kính bảo hộ. Lấy máy ra là lấy luôn đồ bảo hộ. Người tự làm không có ai nhắc như ở công trường — nên tự nhắc mình. Tài liệu nên đọc: hướng dẫn về tiếng ồn khi dùng dụng cụ cầm tay của NIOSH và HSE, sách hướng dẫn đi kèm máy (có mục mức ồn và khuyến cáo bảo vệ tai), và nội quy toà nhà về giờ thi công nếu sống ở chung cư.
Câu hỏi thường gặp
Dùng máy khoan bê tông có cần đeo bảo vệ tai không?
Nên đeo. Máy khoan bê tông thường ồn trên 100 dB ở vị trí người cầm máy, lại có tiếng xung. Ở mức này, khoảng 15 phút đã tương đương lượng tiếng ồn tối đa nên nhận trong cả ngày.
Cắt cỏ bằng máy chạy xăng có hại tai không?
Máy cắt cỏ chạy xăng thường ồn khoảng 90–100 dB, động cơ lại ở gần tai và thời gian cắt kéo dài. Đeo chụp tai hoặc nút tai suốt lúc máy chạy, kèm kính bảo hộ vì máy hay bắn đá sỏi.
Đeo tai nghe chống ồn khi dùng máy mài được không?
Không nên thay thế bảo vệ tai bằng tai nghe giải trí. Tai nghe giải trí không có chỉ số bảo hộ được thử nghiệm, và mở nhạc để át tiếng máy là cộng thêm âm thanh vào tai.
Trẻ em đứng gần khi bố mẹ khoan tường có sao không?
Nên cho trẻ ra phòng khác, đóng cửa. Tai trẻ nhạy hơn và trẻ hay đứng sát máy để xem. Khoảng cách và tường ngăn bảo vệ tai trẻ tốt hơn mọi thiết bị.
Khoan tường ở chung cư được làm vào giờ nào?
Tuỳ nội quy từng toà nhà; nhiều nơi quy định khung giờ thi công và yêu cầu đăng ký với ban quản lý. Hỏi ban quản lý trước khi làm và báo trước với hàng xóm sát vách.
