Cửa sổ là điểm yếu nhất vì nó nhẹ hơn tường rất nhiều, có khe ở chỗ cánh mở và ở khung, lại thường hướng thẳng ra nguồn ồn. Một bức tường gạch có thể chặn được khoảng 45–50 dB, trong khi một ô kính đơn thông thường chỉ chặn khoảng 25–30 dB, và nếu khép không kín thì còn thấp hơn. Vì năng lượng âm cộng dồn qua phần yếu, tường dày đến mấy mà cửa sổ kém thì phòng vẫn ồn.
So sánh tường và cửa sổ bằng con số
Định luật khối lượng giải thích phần lớn chuyện này. Một tấm kính dày khoảng 5 mm nặng chừng 12–13 kg mỗi mét vuông. Tường gạch trát hai mặt nặng gấp mười lần trở lên. Thêm vào đó, kính có hiện tượng trùng tần số: ở một dải tần nhất định (với kính vài milimet thường rơi vào vùng vài nghìn hertz), sóng uốn trong tấm kính "khớp" với sóng âm ngoài không khí, kính cho tiếng lọt qua nhiều hơn hẳn. Đó là lý do một số tấm kính mỏng để lọt khá rõ tiếng còi, tiếng phanh rít.
Áp dụng cách cộng năng lượng: một bức tường 12 m² có độ cách âm 50 dB, trổ một cửa sổ 2 m² chỉ đạt 28 dB. Tính ra cả mảng tường lúc này còn khoảng 36 dB, mất hơn 10 dB so với tường không có cửa sổ. Con số là ví dụ tính lý thuyết, nhưng cho thấy vì sao nâng cấp tường mà để nguyên cửa sổ là phí tiền.
Bốn điểm làm cửa sổ yếu
1. Khe ở cánh mở
Cửa lùa trượt trên ray, giữa cánh và khung thường chỉ có ron dạng chổi, gió lọt được thì tiếng lọt được. Cửa mở quay (mở ra ngoài hoặc mở vào trong) có ron cao su ép kín khi đóng chốt nên thường kín hơn cửa lùa cùng loại kính. Cửa mở hất, cửa mở quay lật cũng thuộc nhóm ép kín.
2. Khe giữa khung và tường
Khung cửa được chèn vào ô tường bằng vữa, bọt nở, keo. Theo thời gian co ngót, nứt, tách ra. Nhìn từ trong phòng thấy nẹp che kín nhưng bên trong có thể hở.
3. Tấm kính và cấu tạo kính
Kính đơn mỏng là yếu nhất. Kính hộp hai lớp với khoảng không khí hẹp giữa hai lớp giúp cách nhiệt rất tốt, nhưng về âm thanh, nếu hai tấm kính cùng độ dày và khoảng hở chỉ vài chục milimet thì có một cộng hưởng khối – khí – khối ở vùng tần số thấp, làm tiếng trầm lọt qua nhiều. Kết quả là nhiều loại kính hộp thông thường chặn tiếng xe cộ không hơn mấy so với một tấm kính đơn dày tương đương. Các loại kính chuyên cho cách âm dùng tấm dày khác nhau và lớp phim giảm chấn; phần chọn loại kính, loại cửa là một chủ đề riêng.
4. Hộp cửa cuốn, ô thoáng, lỗ thông gió
Ô thoáng phía trên cửa sổ, hộp cửa cuốn rỗng, lỗ ống điều hoà cạnh khung cửa là những chỗ hở lớn mà thay kính tốt đến đâu cũng không giải quyết.
Bảng so sánh các phương án hay gặp
Số trong bảng là khoảng điển hình theo tài liệu kỹ thuật phổ biến, dùng để so sánh tương đối. Giá trị thật của từng sản phẩm cần xem phiếu thử nghiệm Rw và Rw + Ctr của cả bộ cửa, không chỉ của tấm kính.
| Phương án | Mức chặn tiếng tương đối | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cửa sổ mở hé | Rất thấp, thường chỉ khoảng 10–15 dB | Thông gió tốt nhất, chặn ồn kém nhất |
| Kính đơn mỏng, cửa lùa ron chổi | Thấp | Khe lọt là yếu tố chính |
| Kính đơn dày hơn, cửa mở quay có ron ép | Trung bình | Làm kín cải thiện rõ |
| Kính hộp thông thường | Trung bình, không nhất thiết hơn nhiều kính đơn dày | Mạnh về cách nhiệt hơn cách âm |
| Kính nhiều lớp chuyên cách âm, tấm lệch độ dày | Khá đến tốt | Xem số Rw + Ctr của cả bộ cửa |
| Cửa sổ hai lớp tách rời, khoảng cách rộng | Tốt nhất trong nhóm | Khoảng cách càng rộng càng tốt cho âm trầm |
Lớp cửa sổ thứ hai: giải pháp ít người nghĩ tới
Thay vì thay cả bộ cửa, có thể lắp thêm một lớp cửa sổ phía trong, cách lớp cũ một khoảng. Đây là nguyên lý hai lớp tách rời: hai tấm kính trên hai khung riêng, không có liên kết cứng, khoảng không khí giữa rộng hơn nhiều so với kính hộp. Khoảng cách càng rộng, tần số cộng hưởng càng thấp, tiếng xe tải và tiếng trầm bị chặn càng tốt. Tài liệu âm học thường nhắc mốc khoảng 100 mm trở lên để thấy rõ hiệu quả với tiếng giao thông.
Lót vật liệu hút âm quanh mép ô tường trong khoảng giữa hai lớp giúp giảm thêm. Ưu điểm: giữ được cửa cũ, phù hợp nhà có cửa mặt tiền không muốn thay. Nhược điểm: mất chút không gian bậu cửa, đóng mở hai lần, phải vệ sinh bốn mặt kính. Ở chung cư, cần hỏi ban quản lý nếu ảnh hưởng mặt ngoài toà nhà; lắp phía trong thì thường ít vướng hơn.
Bài toán thông gió
Cửa sổ đóng kín thì yên nhưng ngột ngạt; mở ra thì thoáng nhưng ồn. Đây là mâu thuẫn thật của nhà phố Việt Nam, nhất là mùa nóng và với nhà không dùng điều hoà suốt ngày. Vài hướng tham khảo:
- Thông gió ở mặt yên tĩnh. Mở cửa phía sau, phía giếng trời, phía hẻm; đóng cửa phía mặt đường lớn.
- Cửa gió có hộp tiêu âm. Một số loại cửa gió, ô thoáng có đường dẫn khí uốn khúc lót vật liệu hút âm, cho khí đi qua mà bớt tiếng. Hiệu quả kém hơn tường kín nhưng hơn hẳn cửa mở.
- Thông gió theo giờ. Mở cửa sáng sớm, khuya khi đường vắng; đóng cửa giờ cao điểm.
- Không bịt kín phòng có bếp gas, máy sưởi, có người ngủ mà không có nguồn khí tươi khác.
Thứ tự làm cho phòng ngủ hướng ra đường
- Kiểm tra lọt sáng, lọt gió quanh cánh và khung. Thay ron, trám khe khung với tường.
- Bịt các lỗ hở lớn không cần thiết: lỗ ống cũ bỏ không, ô thoáng đã có cách thông gió khác, hộp cửa cuốn hở.
- Rèm dày nhiều nếp có thể giúp phòng bớt vang và giảm chút tiếng cao, nhưng không thay được việc làm kín. Đừng kỳ vọng rèm chặn được tiếng xe máy.
- Nếu vẫn ồn: cân nhắc lớp cửa thứ hai hoặc thay bộ cửa có số liệu cách âm rõ ràng.
- Đổi phòng: đôi khi cách hiệu quả nhất là chuyển phòng ngủ ra phía sau, đưa phòng làm việc hoặc kho ra mặt đường.
Góc nhìn hôm nay: đọc phiếu thử nghiệm cho đúng
Khi đơn vị bán cửa đưa số cách âm, hãy hỏi ba câu: số đó là của tấm kính hay của cả bộ cửa (gồm khung, ron, phụ kiện); có số Rw + Ctr không (phản ánh tiếng giao thông tốt hơn Rw đơn thuần); đo theo tiêu chuẩn nào (ISO 10140 cho phép đo trong phòng thí nghiệm, ISO 717-1 cho cách tính chỉ số). Một tấm kính có số đẹp lắp vào khung lùa ron chổi sẽ cho kết quả thấp hơn nhiều. Lắp đặt cũng quan trọng không kém sản phẩm: khe giữa khung và tường phải được trám kín.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tường dày mà phòng vẫn ồn?
Vì tiếng lọt chủ yếu qua chỗ yếu nhất, thường là cửa sổ. Kính nhẹ hơn tường nhiều lần, lại có khe ở cánh và khung. Năng lượng âm qua cửa sổ lấn át phần qua tường, nên nâng cấp tường mà để nguyên cửa sổ thì hiệu quả rất ít.
Kính hộp có cách âm tốt không?
Kính hộp thông thường cách nhiệt rất tốt nhưng cách âm không nhất thiết hơn nhiều so với kính đơn dày tương đương, do cộng hưởng ở khoảng không khí hẹp. Muốn cách âm tốt cần loại kính thiết kế riêng cho âm thanh và xem số Rw + Ctr của cả bộ cửa.
Cửa lùa hay cửa mở quay cách âm tốt hơn?
Thường cửa mở quay kín hơn vì cánh ép lên ron cao su khi đóng chốt. Cửa lùa trượt trên ray, ron dạng chổi nên dễ lọt gió và lọt tiếng hơn với cùng loại kính.
Lắp thêm một lớp cửa sổ bên trong có hiệu quả không?
Có, đây là một trong những cách hiệu quả nhất vì tạo thành hai lớp tách rời với khoảng không khí rộng. Khoảng cách càng lớn càng chặn tốt tiếng trầm của xe cộ.
Rèm cửa có chặn được tiếng ồn ngoài đường không?
Rất ít. Rèm dày giúp phòng bớt vang và giảm một chút tiếng cao, nhưng không đủ nặng và kín để chặn tiếng xe máy, xe tải. Làm kín khe cửa và nâng cấp cửa sổ mới là giải pháp chính.
