Đi xem hoà nhạc, lễ hội âm nhạc mà muốn tai đỡ mệt, có ba việc quan trọng nhất: đứng xa loa (không đứng sát hàng loa hai bên sân khấu hay trước loa siêu trầm — khu quanh bàn trộn âm giữa khán đài thường cân bằng hơn), cho tai nghỉ ở khu yên giữa các tiết mục, và đeo nút tai nếu ở lâu hoặc đứng gần. Sau buổi diễn, nếu tai ù thì tránh tiếp xúc tiếng ồn thêm trong ít nhất một ngày để tai hồi phục.
Vì sao các buổi diễn lớn dễ làm mệt tai
Ở khu gần sân khấu của một buổi diễn có hệ thống loa lớn, mức âm có thể lên tới khoảng 100 dB hoặc cao hơn. Ở mức đó, theo quy tắc 3 dB dùng trong an toàn lao động, chỉ khoảng 15 phút đã bằng lượng tiếng ồn tối đa nên nhận trong một ngày. Một buổi hoà nhạc kéo dài hai ba tiếng, một lễ hội kéo dài nhiều ngày liên tiếp, là lượng tiếp xúc vượt xa con số đó.
Năm 2022, WHO công bố Tiêu chuẩn toàn cầu về nghe an toàn tại địa điểm và sự kiện, khuyến nghị mức âm trung bình không vượt 100 dB theo từng 15 phút, có khu yên tĩnh để nghỉ tai, có thiết bị bảo vệ tai cho khán giả. Không phải sự kiện nào cũng làm theo, nên người đi xem cần tự biết cách giữ tai.
Chọn chỗ đứng
| Vị trí | Mức ồn thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ngay sát hàng rào trước sân khấu, cạnh cột loa | Cao nhất | Đặc biệt trước loa siêu trầm đặt dưới đất |
| Hai bên cánh, thẳng hướng loa treo | Rất cao | Loa phát mạnh nhất về phía trước |
| Giữa khán đài, quanh khu bàn trộn âm | Vẫn to nhưng cân bằng hơn | Kỹ thuật viên âm thanh nghe và chỉnh từ đây |
| Phía sau, rìa khán đài | Thấp hơn | Vẫn thấy sân khấu, nghe rõ, tai dễ chịu hơn |
| Khu ẩm thực, khu nghỉ xa sân khấu | Thấp nhất | Chỗ để cho tai nghỉ |
Không gian ngoài trời, mức âm giảm khá nhanh khi lùi xa nguồn: với một nguồn điểm, xa gấp đôi thì giảm khoảng 6 dB. Hệ thống loa lớn phức tạp hơn một nguồn điểm, nhưng lùi lại vài chục mét vẫn tạo khác biệt rõ rệt cho đôi tai mà không mất nhiều trải nghiệm.
Muốn biết chỗ mình đứng ồn cỡ nào, có thể dùng ứng dụng đo âm trên điện thoại, ví dụ ứng dụng NIOSH SLM miễn phí trên iPhone. Micro điện thoại không chính xác bằng máy đo chuyên dụng nên chỉ coi là số tham khảo; nếu chỉ số đứng liên tục quanh 100 dB trở lên thì nên lùi lại hoặc đeo nút ngay.
Trong nhà thi đấu, hội trường kín, âm thanh dội lại từ tường, trần nên lùi xa có tác dụng ít hơn ngoài trời — càng cần nút tai.
Nghỉ giữa các tiết mục
- Mỗi lúc chuyển tiết mục, chuyển nghệ sĩ: rời khu đông, đi về phía sau hoặc ra khu ẩm thực vài phút.
- Lễ hội nhiều sân khấu: không đứng trước sân khấu chính liên tục cả buổi; xen kẽ khu yên.
- Lễ hội nhiều ngày: mỗi ngày đều cần thời gian tai yên; không về lều, về khách sạn rồi lại mở loa to.
- Uống nước, nghỉ chân: mệt và mất nước làm người ta ít để ý tới tín hiệu từ tai.
Thời gian nghỉ không xoá được lượng tiếng ồn đã nhận, nhưng giảm tổng lượng tiếp xúc và cho tai một khoảng hồi phục.
Nút tai: mang theo như mang áo mưa
Nút tai lọc phẳng giảm âm đều các dải tần nên nhạc vẫn nghe rõ, chỉ nhỏ đi; mức giảm khoảng 15–20 dB thường hợp với phần lớn buổi diễn. Nút xốp rẻ tiền làm tiếng bí hơn nhưng vẫn tốt hơn hẳn không đeo, nhất là khi lỡ bị kẹt ở chỗ gần loa. Chi tiết cách chọn và đeo nút lọc phẳng có ở bài riêng trong danh mục thiết bị chống ồn.
Đeo ngay từ đầu buổi, không đợi tới khi thấy tai ù mới đeo.
Đi cùng trẻ em
- Trẻ nhỏ cần chụp tai chống ồn đúng cỡ đầu suốt thời gian ở khu có nhạc lớn.
- Đứng ở rìa hoặc phía sau, không bế trẻ lên vai ở sát sân khấu.
- Cho trẻ nghỉ ở khu yên thường xuyên hơn người lớn.
- Không nhét nút tai cỡ người lớn cho trẻ nhỏ: nút dễ rơi ra, trẻ có thể nuốt hoặc tự nhét sâu vào tai. Chụp tai trẻ em an toàn và dễ kiểm tra hơn.
- Em bé rất nhỏ: cân nhắc kỹ việc đưa bé tới buổi diễn lớn; nếu đi, ở thời gian ngắn và xa loa.
Sau buổi diễn: cho tai thời gian hồi phục
Nhiều người bước ra khỏi buổi diễn thấy tai ù, mọi thứ như nhỏ lại, phải nói to hơn. Đó là dấu hiệu tai đã chịu quá mức — một dạng mệt tạm thời của tế bào lông trong ốc tai. Thường cảm giác này giảm dần trong vài giờ đến một ngày. Trong thời gian đó:
- Không nghe nhạc bằng tai nghe trên đường về.
- Không đi tiếp tới quán bar, karaoke, không mở tivi to.
- Để tai ở môi trường yên trong ít nhất một ngày.
- Ghi nhớ cảm giác đó để lần sau đứng xa hơn, đeo nút sớm hơn.
Ù tai tạm thời hết không có nghĩa là không có tổn thương; nghiên cứu trên động vật cho thấy có thể có tổn hại ở mức thần kinh dù ngưỡng nghe đã trở lại. Lặp lại nhiều lần thì nguy cơ nghe kém vĩnh viễn tăng lên.
Khi nào cần đi khám
- Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai, sau buổi diễn: đi khám tai mũi họng ngay, không chờ xem có tự hết không.
- Ù tai kéo dài quá một hai ngày mà không đỡ.
- Ù tai kèm chóng mặt, buồn nôn.
- Đau tai, chảy dịch tai.
- Tiếng sinh hoạt bình thường bỗng thấy quá to, chói, đau tai.
Ban tổ chức có thể làm gì
Theo tiêu chuẩn của WHO, những việc một sự kiện có thể làm gồm: giới hạn và theo dõi mức âm liên tục, tối ưu âm học và bố trí loa, có khu yên tĩnh để nghỉ tai, có sẵn nút tai cho khán giả, thông tin cho khán giả về nghe an toàn, và đào tạo nhân viên. Khán giả có thể chủ động hỏi ban tổ chức về khu nghỉ, chỗ phát nút tai.
Góc nhìn hôm nay: trải nghiệm trọn vẹn, đôi tai lành lặn
Nhạc sống hay vì không khí, ánh sáng, đám đông, chứ không phải vì đứng sát loa nhất. Một chỗ đứng hợp lý, vài lần nghỉ, một đôi nút tai — vẫn trọn vẹn buổi diễn mà hôm sau tai không ù. Ai muốn tìm hiểu thêm có thể đọc tiêu chuẩn nghe an toàn tại địa điểm và sự kiện của WHO (2022) và tài liệu về "Make Listening Safe" — sáng kiến nghe an toàn của WHO.
Câu hỏi thường gặp
Đi xem ca nhạc nên đứng ở đâu để đỡ hại tai?
Tránh sát hàng rào trước sân khấu, cạnh cột loa và trước loa siêu trầm. Khu quanh bàn trộn âm giữa khán đài thường cân bằng hơn, còn phía sau và rìa khán đài thì nhỏ hơn mà vẫn xem tốt.
Đi xem nhạc về bị ù tai phải làm sao?
Cho tai nghỉ ở môi trường yên ít nhất một ngày, không nghe nhạc bằng tai nghe, không tới chỗ ồn khác. Nếu ù tai kéo dài quá một hai ngày, kèm chóng mặt hoặc nghe kém đột ngột, đi khám tai mũi họng ngay.
Có nên đeo nút tai khi đi xem hoà nhạc không?
Nên, nhất là khi đứng gần sân khấu hoặc ở lâu. Nút tai lọc phẳng giảm âm đều nên nhạc vẫn rõ, chỉ nhỏ đi. Đeo từ đầu buổi thay vì đợi tai ù mới đeo.
Trẻ em đi lễ hội âm nhạc cần chuẩn bị gì?
Chụp tai chống ồn đúng cỡ đầu, đeo suốt thời gian ở khu có nhạc lớn, đứng ở rìa hoặc phía sau và cho trẻ nghỉ ở khu yên thường xuyên. Không bế trẻ ở sát sân khấu.
Ù tai sau buổi diễn hết rồi thì tai có sao không?
Ù tai tạm thời hết không có nghĩa là hoàn toàn không có tổn thương. Lặp lại nhiều lần làm tăng nguy cơ nghe kém vĩnh viễn, vì vậy nên coi đó là cảnh báo để lần sau đứng xa loa và đeo nút tai sớm hơn.
