SNR và NRR là hai chỉ số cho biết nút tai hoặc chụp tai giảm được khoảng bao nhiêu decibel tiếng ồn, đo trong phòng thí nghiệm. SNR (Single Number Rating) dùng theo tiêu chuẩn châu Âu, NRR (Noise Reduction Rating) dùng ở Mỹ. Điều quan trọng nhất cần nhớ: con số trên bao bì là mức đạt được khi người đeo được hướng dẫn kỹ và đeo kín; ngoài đời, mức giảm thực tế thường thấp hơn đáng kể, vì vậy các cơ quan an toàn lao động khuyên trừ bớt trước khi tính.
Hai chỉ số, hai hệ tiêu chuẩn
| SNR | NRR | |
|---|---|---|
| Nơi dùng chính | Châu Âu và nhiều nước theo tiêu chuẩn EN/ISO | Hoa Kỳ (quy định nhãn của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ, EPA) |
| Phương pháp đo | Theo ISO 4869, thiết bị đạt các tiêu chuẩn EN 352 | Theo phương pháp thử nghiệm do EPA quy định |
| Kèm theo | Thường có thêm ba số H, M, L (giảm ồn ở dải cao, giữa, thấp) | Một số duy nhất |
| So với nhau | Cùng một sản phẩm, SNR thường cao hơn NRR vài decibel do khác phương pháp — không nên so SNR của loại này với NRR của loại kia | |
Nút tai hay chụp tai bán tại Việt Nam có thể ghi một trong hai, hoặc cả hai. Khi so hai sản phẩm, hãy so cùng một loại chỉ số.
Vì sao con số thực tế thấp hơn nhãn
Chỉ số được đo với người thử đeo đúng cách, trong điều kiện kiểm soát. Ngoài đời, nhiều thứ làm hở:
- Nút xốp không được vê nhỏ và nhét đủ sâu: chỉ nằm ở cửa ống tai, giảm ít hơn nhiều so với nhãn.
- Sai cỡ: ống tai mỗi người một cỡ; nút quá to không vào hết, quá nhỏ thì hở.
- Chụp tai bị gọng kính, tóc, mũ, khăn chen vào dưới đệm, tạo khe hở.
- Đệm đã xẹp, cứng, nứt sau thời gian dùng.
- Nói chuyện, nhai làm nút tai lỏng dần trong ca làm.
- Tháo ra một lúc giữa lúc đang ồn. Chỉ vài phút không đeo trong một môi trường rất ồn có thể bằng cả quãng dài được bảo vệ.
Vì thế các cơ quan an toàn lao động đều khuyên "trừ bớt" (derating) khi dùng chỉ số trên nhãn để ước tính.
Tính mức ồn còn lại trong tai: vài cách được dùng
Cách của OSHA với NRR
Cơ quan An toàn và Sức khoẻ Nghề nghiệp Mỹ (OSHA) hướng dẫn: khi mức ồn đo bằng dBA, lấy NRR trừ 7 rồi mới trừ vào mức ồn, vì NRR được tính theo trọng số C. Để tính đến việc đeo ngoài đời không kín như phòng thí nghiệm, OSHA còn khuyên chia đôi phần giảm đó.
Ví dụ: xưởng ồn khoảng 100 dBA, nút tai NRR 29.
- Theo nhãn đã hiệu chỉnh trọng số: 29 − 7 = 22 ⇒ trong tai khoảng 78 dBA.
- Đã chia đôi cho điều kiện thực tế: 22 ÷ 2 = 11 ⇒ trong tai khoảng 89 dBA.
Khác biệt giữa 78 và 89 dBA là rất lớn khi nhìn theo quy tắc 3 dB: mỗi 3 dB tăng thêm là thời gian tiếp xúc cho phép giảm một nửa.
Cách của NIOSH
Viện Quốc gia về An toàn và Sức khoẻ Nghề nghiệp Mỹ (NIOSH) từng khuyến nghị trừ bớt theo loại thiết bị: chụp tai trừ khoảng một phần tư, nút xốp trừ khoảng một nửa, các loại nút khác trừ nhiều hơn nữa. Ý chung: nút tai phụ thuộc cách đeo nhiều hơn chụp tai.
Cách của châu Âu với SNR
Ở châu Âu, SNR được trừ vào mức ồn đo theo trọng số C. Một số cơ quan như Cơ quan Sức khoẻ và An toàn Anh (HSE) khuyên trừ thêm khoảng 4 dB vì yếu tố thực tế. Khi tiếng ồn nghiêng về dải trầm (máy nén, động cơ lớn), dùng ba số H, M, L sẽ chính xác hơn một số SNR duy nhất.
Các cách tính trên dùng để ước tính sơ bộ. Ở nơi làm việc, việc chọn thiết bị nên dựa trên kết quả đo môi trường lao động và người có chuyên môn an toàn lao động.
Giảm càng nhiều càng tốt? Không hẳn
Nhiều người nghĩ cứ chọn chỉ số cao nhất là an toàn nhất. Thực tế, bảo vệ quá mức cũng có vấn đề:
- Không nghe được tiếng gọi, tín hiệu cảnh báo, tiếng xe nâng lùi, tiếng máy bất thường.
- Cảm giác bị cô lập khiến người lao động hay tháo ra để nói chuyện — và mỗi lần tháo là mất bảo vệ.
- Khó chịu, nóng, ép tai hơn với loại giảm mạnh.
Hướng dẫn của HSE (Anh) và tiêu chuẩn châu Âu về lựa chọn thiết bị bảo vệ thính giác thường nhắm mức ồn còn lại tại tai vào khoảng 70–80 dB: đủ thấp để an toàn, đủ cao để còn nghe giao tiếp. Thiết bị phù hợp là thiết bị đưa được mức tại tai vào khoảng đó và người lao động chịu đeo suốt ca.
Đeo cả nút tai lẫn chụp tai có cộng hai chỉ số không
Không cộng. Khi đeo hai lớp, mức giảm thêm chỉ khoảng vài decibel đến dưới mười decibel so với lớp tốt hơn, vì âm thanh còn đi đường xương sọ vào tai trong — con đường mà không nút hay chụp tai nào chặn được. OSHA hướng dẫn ước tính bằng cách lấy lớp có chỉ số cao hơn rồi cộng thêm khoảng 5 dB. Đeo hai lớp chỉ cần ở những nơi rất ồn, như cạnh máy nén khí lớn, một số khâu đúc, dập.
Đọc nhãn: những gì nên có
- Chỉ số SNR (kèm H, M, L) hoặc NRR, ghi rõ theo tiêu chuẩn nào.
- Tiêu chuẩn sản phẩm: ví dụ nhóm EN 352 cho thiết bị bảo vệ thính giác ở châu Âu.
- Hướng dẫn cách đeo bằng hình, cỡ, cách vệ sinh, thời hạn thay.
- Loại dùng một lần hay dùng lại.
Sản phẩm chỉ ghi "chống ồn" chung chung, không có chỉ số, không có tiêu chuẩn, không phù hợp cho môi trường làm việc ồn.
Kiểm tra mức giảm thật của chính mình
Một số đơn vị an toàn lao động có hệ thống kiểm tra độ kín (fit testing) cho từng người, cho ra mức giảm cá nhân thay vì con số trung bình trên nhãn. Ở mức tự kiểm tại chỗ, có thể làm hai việc:
- Đeo nút xong, bịt hai tay lên tai rồi bỏ ra. Nếu tiếng ồn thay đổi nhiều, nút chưa kín.
- Nói vài câu: giọng mình nghe trầm, vang trong đầu là dấu hiệu nút đã bịt khá kín.
Góc nhìn hôm nay: con số tốt nhất là con số được đeo đúng
Một chiếc nút tai chỉ số vừa phải nhưng được đeo đúng, đeo suốt thời gian ồn, bảo vệ tai tốt hơn một chiếc chỉ số cao nhưng đeo hờ hoặc hay tháo ra. Khi chọn, hãy nghĩ tới mức ồn thật nơi mình làm, thời gian ở đó, cần nghe giao tiếp tới đâu và mình có chịu đeo nó cả ca không. Tài liệu nên đọc thêm: hướng dẫn bảo vệ thính giác của NIOSH và OSHA, hướng dẫn về thiết bị bảo vệ thính giác của HSE, và QCVN 24:2016/BYT để biết mức tiếp xúc cho phép ở nơi làm việc tại Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
SNR và NRR khác nhau thế nào?
SNR là chỉ số giảm ồn theo tiêu chuẩn châu Âu, NRR là chỉ số theo quy định nhãn của Mỹ. Hai cách đo khác nhau nên cùng một sản phẩm, SNR thường cao hơn NRR vài decibel. Chỉ nên so sản phẩm cùng loại chỉ số.
Nút tai NRR 33 có nghĩa là giảm được 33 dB không?
Không hẳn. Đó là mức đo trong phòng thí nghiệm với người đeo chuẩn. Khi mức ồn đo bằng dBA, OSHA hướng dẫn trừ 7 rồi chia đôi để ước tính thực tế, tức giảm khoảng 13 dB.
Đeo nút tai và chụp tai cùng lúc giảm được bao nhiêu?
Không cộng hai chỉ số. Thường chỉ thêm khoảng 5 dB so với lớp tốt hơn, vì âm vẫn truyền qua xương sọ. Đeo hai lớp chỉ cần ở nơi rất ồn.
Có nên chọn nút tai có chỉ số giảm ồn cao nhất không?
Không nhất thiết. Bảo vệ quá mức làm khó nghe tín hiệu cảnh báo và tiếng gọi, khiến người đeo hay tháo ra. Nên chọn loại đưa mức ồn tại tai về khoảng 70–80 dB và đeo được suốt thời gian ồn.
Vì sao đeo nút tai đúng nhãn mà vẫn thấy ồn?
Thường do đeo chưa kín: nút xốp chưa vê nhỏ và nhét đủ sâu, sai cỡ, hoặc tóc, kính làm hở chụp tai. Tiếng trầm từ máy lớn cũng khó chặn hơn tiếng cao. Thử đổi cỡ, tập lại cách đeo, hoặc chọn loại phù hợp dải tần ồn.
