L'nT,w và IIC là hai chỉ số đo mức âm va chạm lọt qua sàn xuống tầng dưới, như tiếng bước chân, tiếng đồ rơi, tiếng kéo ghế. L'nT,w (theo tiêu chuẩn ISO 717-2) là mức âm nghe được ở phòng dưới, nên số càng nhỏ càng tốt. IIC (theo tiêu chuẩn Mỹ ASTM) là chỉ số cách âm va chạm, nên số càng lớn càng tốt. Hai thang đi ngược chiều nhau, đọc nhầm là hiểu ngược hẳn chất lượng sàn.
Âm va chạm khác âm qua không khí thế nào
Tiếng nói chuyện ở tầng trên phải xuyên qua sàn bằng cách làm sàn rung rất nhẹ, nên một sàn bê tông dày thường chặn khá tốt. Tiếng gót giày thì khác: nó đập thẳng vào sàn, đưa năng lượng rung trực tiếp vào bê tông. Vì vậy cùng một sàn bê tông có thể chặn tiếng nói tốt nhưng để lọt tiếng bước chân rất rõ. Các tiêu chuẩn vì thế đo riêng hai thứ: cách âm không khí (Rw, DnT,w) và âm va chạm (Ln,w, L'nT,w, IIC).
Người ta đo âm va chạm bằng cách nào
Thiết bị chuẩn là máy gõ tiêu chuẩn (tapping machine): một hộp có năm búa thép, mỗi búa nặng 500 g, lần lượt rơi tự do từ độ cao 40 mm xuống sàn, tổng cộng 10 cú gõ mỗi giây. Máy đặt ở vài vị trí trên sàn phòng trên; ở phòng dưới, người ta đo mức âm theo từng dải tần số. Từ phổ đo được, các tiêu chuẩn quy về một con số duy nhất.
- Ln,w: đo trong phòng thí nghiệm, đánh giá bản thân kết cấu sàn.
- L'n,w và L'nT,w: đo tại công trình, dấu phẩy nghĩa là đã gồm đường truyền vòng qua tường và kết cấu khác; chữ T nghĩa là đã quy chuẩn theo thời gian vang của phòng nhận.
- IIC (Impact Insulation Class) và FIIC (đo tại hiện trường): cách tính của Mỹ, thang ngược lại.
Hai hệ dùng phương pháp tính khác nhau nên không đổi qua lại chính xác được. Trong tài liệu kỹ thuật, người ta hay dùng quy đổi gần đúng IIC ≈ 110 − Ln,w để hình dung, kèm lưu ý là chỉ để tham khảo.
Đọc con số: bao nhiêu là tốt
Các con số dưới đây là mốc tham khảo trong tài liệu kỹ thuật và quy định một số nước, dùng để hình dung.
| Mốc | Ý nghĩa |
|---|---|
| Sàn bê tông trần, không lớp phủ | Chỉ số va chạm thường ở mức cao, khoảng 75–80 dB tuỳ độ dày; tiếng bước chân, đồ rơi nghe rõ ở tầng dưới |
| Quy định xây dựng của Anh (Approved Document E) cho sàn giữa các căn hộ xây mới | L'nT,w không quá 62 dB, đo tại hiện trường |
| Bộ quy chuẩn xây dựng quốc tế dùng ở Mỹ (IBC) cho sàn giữa các đơn vị ở | IIC tối thiểu 50 (hoặc 45 nếu đo tại hiện trường) |
| Các toà nhà định hướng chất lượng cao | Thường đặt mục tiêu L'nT,w thấp hơn đáng kể so với mức tối thiểu, hoặc IIC cao hơn |
Cách nhớ: với L, thấp xuống 10 dB nghĩa là tiếng va chạm nghe ở tầng dưới nhỏ đi khoảng một nửa theo cảm nhận. Với IIC, tăng 10 điểm cũng tương tự.
ΔLw: chỉ số của lớp phủ sàn
Khi mua thảm, sàn gỗ kỹ thuật hay tấm lót, người ta thường thấy chỉ số ΔLw (độ giảm âm va chạm). Đây là số decibel mà lớp phủ đó làm giảm được khi lắp lên một sàn bê tông chuẩn trong phòng thí nghiệm. Số càng lớn càng tốt. Ví dụ ΔLw = 20 dB nghĩa là lắp lên sàn tham chiếu thì chỉ số Ln,w giảm khoảng 20 dB.
So sánh chung theo xu hướng trong tài liệu kỹ thuật:
- Gạch, đá lát trực tiếp lên bê tông: gần như không giảm, có khi còn làm tiếng gót giày "đanh" hơn.
- Sàn gỗ kỹ thuật trên lớp lót mỏng: giảm được một mức nhất định, phụ thuộc nhiều vào loại lớp lót.
- Thảm dày có lớp đệm: thường giảm nhiều nhất trong các lớp phủ đơn giản, đặc biệt với tiếng gót giày.
- Sàn nổi (lớp vữa hoặc tấm cứng đặt trên lớp đệm đàn hồi, tách khỏi sàn kết cấu và tường): giải pháp kỹ thuật bài bản, thường làm khi xây hoặc cải tạo lớn.
Một lưu ý quan trọng: lớp phủ sàn nào cũng chỉ có tác dụng khi nó nằm ở sàn của nhà phía trên, nơi va chạm xảy ra. Người ở tầng dưới không thể lắp lớp phủ để giảm tiếng va chạm từ tầng trên.
Giới hạn của máy gõ: tiếng trẻ nhảy và bước chân nặng
Máy gõ tiêu chuẩn mô phỏng tốt tiếng gót giày cứng, tiếng đồ vật nhỏ rơi, tức là va chạm nhẹ, nhanh, nhiều âm cao và trung. Nhưng tiếng hay gây khó chịu nhất trong chung cư lại thường là va chạm nặng, mềm: trẻ con chạy nhảy chân trần, người lớn đi mạnh gót, quả bóng nảy. Loại tiếng này giàu âm trầm, mà thảm và lớp lót mỏng giảm được rất ít.
Vì vậy có trường hợp sàn đạt chỉ số L'nT,w đẹp mà người tầng dưới vẫn khổ vì tiếng thình thịch. Tiêu chuẩn ISO 717-2 có thêm hệ số hiệu chỉnh phổ CI (và CI,50-2500 khi mở rộng xuống 50 Hz) để phản ánh phần âm trầm. Một số nước, như Hàn Quốc và Nhật Bản, còn quy định đo bằng nguồn va chạm nặng (bánh xe cao su, quả bóng cao su thả rơi) vì tiếng trẻ chạy nhảy trong chung cư là vấn đề xã hội lớn ở đó.
Vì sao sàn mỏng, sàn nhẹ dễ lọt tiếng
Âm va chạm phụ thuộc vào khối lượng, độ cứng và độ dày của sàn. Sàn bê tông dày, nặng rung ít hơn khi bị gõ. Sàn dầm thép ván gỗ, sàn tấm nhẹ, sàn gác lửng ván ép trong nhà phố, nhà trọ rung mạnh hơn nhiều với cùng một bước chân. Nhà phố có gác lửng gỗ, sàn tầng làm bằng tấm nhẹ đặt trên dầm thép là ví dụ quen thuộc: tiếng bước chân ở tầng trên gần như nghe trọn ở tầng dưới.
Dùng chỉ số này khi mua nhà, sửa nhà
- Khi mua căn hộ: hỏi chủ đầu tư sàn dày bao nhiêu, lớp hoàn thiện gồm những gì, có lớp lót giảm âm va chạm không, có số đo L'nT,w không. Nhiều dự án không có số, nhưng câu hỏi giúp biết họ có quan tâm hay không.
- Khi chọn lớp phủ sàn cho nhà mình: xem chỉ số ΔLw của lớp lót, sàn gỗ, thảm. Đây là cách giữ yên cho tầng dưới.
- Khi đọc phiếu thử nghiệm: kiểm tra là số Ln,w (phòng thí nghiệm) hay L'nT,w (hiện trường), có CI không, đo trên sàn tham chiếu nào.
- Khi cải tạo: thay gạch bằng sàn gỗ, làm sàn nổi đều thay đổi tải trọng và cao độ sàn; với chung cư, phải đăng ký với ban quản lý và theo nội quy. Không tự đổ thêm lớp bê tông.
Góc nhìn hôm nay: chỉ số giúp nói chuyện bằng cùng một ngôn ngữ
Chuyện tầng trên ồn thường căng thẳng vì mỗi bên cảm nhận khác nhau. Người tầng trên "đi bình thường thôi", người tầng dưới "nghe như đóng đinh". Chỉ số âm va chạm cho thấy cả hai cùng đúng: sàn trần truyền tiếng mạnh hơn nhiều so với người ta tưởng. Một tấm thảm ở khu vực trẻ chơi, đôi dép đế mềm, đệm nỉ chân ghế là những bước nhỏ mà hiệu quả thật. Người muốn tìm hiểu kỹ có thể đọc ISO 717-2 (cách tính chỉ số), ISO 16283-2 (đo tại hiện trường) và ISO 10140-3 (đo trong phòng thí nghiệm).
Câu hỏi thường gặp
L'nT,w là gì?
L'nT,w là chỉ số mức âm va chạm đo tại công trình theo ISO 717-2, cho biết tiếng va chạm trên sàn tầng trên lọt xuống phòng dưới to đến đâu. Số càng nhỏ thì sàn càng chặn tốt tiếng bước chân, đồ rơi.
IIC là gì và bao nhiêu là tốt?
IIC là chỉ số cách âm va chạm theo tiêu chuẩn Mỹ, số càng lớn càng tốt. Bộ quy chuẩn xây dựng quốc tế dùng ở Mỹ yêu cầu tối thiểu IIC 50 cho sàn giữa các căn, hoặc 45 nếu đo tại hiện trường.
Vì sao L'nT,w nhỏ là tốt còn IIC lớn là tốt?
L'nT,w đo mức âm nghe được ở phòng dưới, nên càng nhỏ càng yên. IIC là chỉ số khả năng cách âm của sàn, nên càng lớn càng tốt. Hai hệ đi ngược chiều, có thể quy đổi gần đúng IIC ≈ 110 − Ln,w để tham khảo.
ΔLw trên tấm lót sàn nghĩa là gì?
ΔLw là số decibel mà lớp phủ hoặc tấm lót làm giảm âm va chạm khi lắp lên sàn bê tông chuẩn trong phòng thí nghiệm. Số càng lớn, lớp phủ càng giúp tầng dưới bớt nghe tiếng bước chân.
Sàn đạt chuẩn rồi sao vẫn nghe tiếng trẻ con chạy nhảy?
Vì máy gõ tiêu chuẩn mô phỏng va chạm nhẹ như gót giày, còn trẻ chạy nhảy là va chạm nặng giàu âm trầm, ít được phản ánh trong chỉ số chính. Lớp phủ mỏng giảm loại tiếng này rất ít; cần thảm dày, sàn nổi hoặc thay đổi thói quen.
