Chạy xe máy đường dài: tiếng gió trong mũ bảo hiểm và đôi tai

Khi chạy xe máy ở tốc độ cao trên quốc lộ, tiếng ồn lớn nhất lọt vào tai thường không phải tiếng máy mà là tiếng gió xé quanh mũ bảo hiểm, cổ áo và vành tai. Tiếng gió tăng rất nhanh theo tốc độ, và nhiều phép đo ở nước ngoài cho thấy ở tốc độ đường trường, mức ồn tại tai người lái có thể vượt ngưỡng 85 dB. Chạy vài giờ liền nhiều ngày, đó là lượng tiếp xúc đáng kể. Cách giảm hiệu quả: mũ đúng cỡ có kính chắn gió, ưu tiên mũ trùm kín đầu cho chuyến dài, chạy đúng tốc độ, che kín vùng cổ, và nghỉ định kỳ.

Tiếng gió sinh ra thế nào

Khi xe chạy, luồng không khí đập vào người lái và mũ bảo hiểm, tạo xoáy và nhiễu động quanh các mép, khe hở: mép dưới mũ, gờ kính, quai mũ, vùng quanh tai và cổ. Những xoáy này tạo ra áp suất dao động nhanh — chính là tiếng gió. Tai nằm ngay ở vùng nhiều xoáy nhất.

Tiếng gió có ba đặc điểm đáng chú ý:

• Tăng nhanh theo tốc độ: chạy nhanh hơn một chút có thể làm tiếng gió tăng đáng kể, nhiều hơn mức tăng tiếng máy.
• Phổ rộng, nhiều tiếng trầm: nghe như tiếng ù ù, rì rào liên tục, khiến tai mệt mà không thấy "chói".
• Phụ thuộc mạnh vào mũ và tư thế: cùng tốc độ, mũ khác nhau, ngồi thẳng hay cúi người, có kính chắn gió trên xe hay không cho tiếng gió rất khác.

Mũ bảo hiểm và tiếng gió

Ngay cả mũ trùm kín đầu cũng không hết tiếng gió — vẫn có thể đủ lớn để làm tai mệt khi chạy nhanh, lâu. Mũ đội lỏng, đệm xẹp, kính không đóng kín khiến mũ tốt cũng thành ồn.

Mũ phải đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy và có dấu hợp quy. Đừng chọn mũ chỉ vì "êm" mà bỏ qua yếu tố bảo vệ đầu.

Những cách giảm tiếng gió

Mũ vừa đầu, đệm còn tốt

Mũ phải ôm đầu mà không ép đau, lắc đầu không xê dịch. Đệm má sát má giúp giảm khe hở quanh tai. Đệm đã xẹp sau vài năm thì mũ lỏng, gió lùa nhiều hơn.

Đóng kính, che cằm, che cổ

Kính chắn gió đóng kín là thay đổi lớn nhất với mũ có kính. Vùng dưới cằm và cổ là đường gió lùa vào trong mũ: khăn ống, cổ áo khoác đứng giúp bít bớt.

Chạy đúng tốc độ

Tiếng gió tăng nhanh theo tốc độ, nên giữ tốc độ đúng quy định không chỉ an toàn mà còn đỡ cho tai. Quy định tốc độ tối đa cho từng loại xe, từng loại đường do Bộ Xây dựng (trước đây Bộ Giao thông vận tải) ban hành — tuân thủ biển báo trên đường.

Kính chắn gió trên xe

Một số xe có kính chắn gió phía trước tay lái. Kính đúng chiều cao đẩy luồng gió qua đầu người lái; kính quá thấp có khi đẩy luồng gió nhiễu động thẳng vào mũ, ồn hơn. Không tự gắn thêm phụ kiện làm thay đổi kết cấu xe trái quy định.

Nghỉ định kỳ

Chạy đường dài, cứ khoảng một đến hai giờ dừng nghỉ, tháo mũ ở chỗ yên vài phút. Nghỉ vừa cho tai, vừa chống mỏi — mỏi mệt là một nguyên nhân tai nạn.

Còn nút tai thì sao

Ở một số nước, người đi mô tô đường dài dùng nút tai giảm nhẹ để bớt tiếng gió mà vẫn nghe được còi và tiếng xe. Ở Việt Nam, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 cấm người lái mô tô, xe gắn máy dùng thiết bị âm thanh, trừ thiết bị trợ thính; nút tai thụ động không phát âm thanh, nhưng việc đeo nút tai vẫn làm giảm khả năng nghe tín hiệu giao thông.

Với giao thông hỗn hợp, nhiều xe máy, xe tải, còi liên tục như ở Việt Nam, ưu tiên số một là nghe được xung quanh. Trong phố, đường đông: không đeo. Cách giảm tiếng gió an toàn hơn là mũ kín, kính đóng, che cổ, chạy đúng tốc độ, nghỉ. Ai băn khoăn về việc dùng nút tai trên những cung đường dài vắng nên hỏi cơ quan chức năng và hiểu rõ đánh đổi về an toàn.

Tai nghe trong mũ: không phải giải pháp

Một số người chạy đường dài gắn loa, tai nghe trong mũ để nghe nhạc, nghe chỉ đường, và mở to để át tiếng gió. Ngoài việc vi phạm quy định về thiết bị âm thanh, việc này cộng thêm một nguồn âm lớn vào tai đang chịu tiếng gió, đồng thời che tiếng còi, tiếng xe. Chỉ đường thì xem trước lộ trình, dừng ở chỗ an toàn để kiểm tra lại.

Sau chuyến đi

Sau một ngày chạy dài, nhiều người thấy tai ù, như bị bịt — dấu hiệu tai đã mệt. Cho tai nghỉ: tránh chỗ ồn, không mở nhạc to buổi tối. Chuyến đi nhiều ngày liên tiếp thì càng cần chỗ nghỉ đêm yên tĩnh.

Khi nào cần đi khám

• Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai: đi khám tai mũi họng ngay.
• Ù tai sau chuyến đi kéo dài nhiều ngày, hoặc ù tai mỗi lần chạy xa.
• Ù tai kèm chóng mặt — đặc biệt nguy hiểm khi điều khiển xe.
• Đau tai, chảy dịch tai.
• Thấy khó nghe dần, hay hỏi lại.

Người hay đi phượt, chạy xe đường dài thường xuyên nên đo thính lực định kỳ, giữ kết quả để so sánh.

Góc nhìn hôm nay: tiếng gió là tiếng ồn bị quên

Người đi xe máy hay lo tiếng pô, tiếng còi, nhưng ít ai nghĩ tiếng gió quanh mũ là nguồn ồn lớn nhất mình chịu trên đường trường. Một chiếc mũ tốt, vừa đầu, có kính, chạy đúng tốc độ và nghỉ đều — vừa an toàn hơn, vừa giữ được đôi tai cho những chuyến đi sau. Tài liệu nên tìm đọc: các nghiên cứu về tiếng ồn trong mũ bảo hiểm mô tô của các viện an toàn giao thông, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy, và Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024.