Nhiều nghiên cứu từ thập niên 1970 tới nay cho thấy trẻ học ở trường hoặc sống ở nhà chịu tiếng ồn máy bay, tàu hoả lớn kéo dài có khả năng đọc hiểu và ghi nhớ kém hơn so với trẻ ở nơi yên tĩnh, và khoảng cách này thu hẹp khi tiếng ồn được giảm bớt. Đây là quan hệ "liên quan", đã được lặp lại ở nhiều nước, nổi bật là nghiên cứu RANCH đăng trên The Lancet năm 2005. Cơ chế được cho là tiếng ồn cắt ngang lời giảng, làm trẻ khó nghe rõ lời và khiến trẻ học cách "lọc bỏ" âm thanh — kể cả những âm thanh cần nghe.
Ngôi trường bên đường tàu trên cao ở New York
Năm 1975, nhà tâm lý học môi trường Arline Bronzaft và cộng sự công bố một nghiên cứu về một trường tiểu học ở thành phố New York nằm sát đường tàu điện trên cao. Một bên toà nhà quay ra đường tàu, cứ vài phút lại có tàu chạy qua; bên kia yên hơn. Học sinh ở hai phía học cùng trường, cùng chương trình, nên có thể so sánh với nhau.
Kết quả: học sinh ở các lớp phía đường tàu có điểm đọc thấp hơn bạn cùng khối ở phía yên. Sau công bố, cơ quan giao thông lắp đệm cao su giảm ồn trên đường ray, nhà trường lắp trần tiêu âm ở các lớp phía ồn. Một nghiên cứu tiếp theo của Bronzaft vài năm sau ghi nhận khoảng cách giữa hai phía không còn rõ nữa. Câu chuyện này thường được kể như ví dụ đầu tiên cho thấy giảm tiếng ồn có thể giúp trẻ học.
Sân bay Munich: một "thí nghiệm tự nhiên"
Năm 1992, sân bay cũ của Munich (Đức) đóng cửa và sân bay mới mở ở một vùng khác. Nhóm nghiên cứu của Gary Evans, Staffan Hygge và Monika Bullinger tận dụng cơ hội hiếm có này: theo dõi trẻ em sống quanh cả hai sân bay, trước và sau khi chuyển đổi.
Ở khu vực sân bay mới, sau khi máy bay bắt đầu hoạt động, nhóm nghiên cứu ghi nhận trẻ có trí nhớ dài hạn và khả năng đọc kém đi so với nhóm đối chứng, cùng với các chỉ dấu stress tăng lên. Ở khu vực sân bay cũ, sau khi máy bay ngừng bay, các chỉ số này của trẻ cải thiện dần. Vì cùng một nhóm trẻ được đo trước và sau, thiết kế này cho bằng chứng thuyết phục hơn so với việc chỉ so sánh hai nhóm trẻ khác nhau.
RANCH 2005: gần ba nghìn trẻ ở ba nước
Nghiên cứu RANCH (Road traffic and Aircraft Noise exposure and children's Cognition and Health), do Stephen Stansfeld và cộng sự dẫn đầu, khảo sát gần ba nghìn học sinh 9–10 tuổi ở các trường quanh ba sân bay lớn: Heathrow (Anh), Schiphol (Hà Lan) và Madrid–Barajas (Tây Ban Nha). Kết quả công bố trên The Lancet năm 2005.
| Phát hiện chính | Ý nghĩa |
|---|---|
| Tiếng ồn máy bay tại trường liên quan tuyến tính với khả năng đọc hiểu kém hơn | Không có "ngưỡng an toàn" rõ ràng: mức ồn càng cao, khả năng đọc hiểu trung bình càng thấp |
| Mối liên quan vẫn còn sau khi tính đến hoàn cảnh kinh tế xã hội của gia đình | Không chỉ là chuyện trường gần sân bay thường ở khu nghèo hơn |
| Tiếng ồn máy bay liên quan tới trí nhớ nhận biết | Ảnh hưởng không chỉ ở môn đọc |
| Tiếng ồn giao thông đường bộ không cho thấy liên quan rõ với đọc hiểu trong nghiên cứu này | Loại tiếng ồn quan trọng: tiếng máy bay to, ngắt quãng, đến từ trên cao, khó chặn hơn |
Kết quả về giao thông đường bộ không có nghĩa là đường lớn vô hại với lớp học; nó cho thấy trong điều kiện của nghiên cứu, tiếng máy bay nổi bật hơn. Những nghiên cứu khác vẫn ghi nhận tiếng ồn trong lớp, từ bất kỳ nguồn nào, làm trẻ khó nghe rõ lời giáo viên.
Tiếng ồn ảnh hưởng việc học qua những đường nào
Cắt ngang lời giảng
Mỗi khi máy bay hay tàu chạy qua, giáo viên phải dừng lại hoặc nói to lên. Mất vài giây mỗi lần, nhân với hàng chục lần mỗi ngày, thời gian học thực sự bị rút ngắn và mạch bài bị đứt quãng.
Khó nghe rõ lời
Trẻ nhỏ cần tín hiệu lời nói rõ hơn người lớn để hiểu, vì trẻ chưa có đủ vốn từ và kinh nghiệm để "đoán" phần nghe không rõ. Tiếng ồn nền và tiếng vang trong lớp khiến những âm cuối, phụ âm nhẹ bị lấp mất. Trẻ đang học đọc, trẻ học bằng ngôn ngữ thứ hai, trẻ có vấn đề thính lực hay khó khăn về chú ý chịu ảnh hưởng nhiều nhất.
Học cách "tắt tai"
Một nghiên cứu năm 1973 của Sheldon Cohen, David Glass và Jerome Singer ở một khu chung cư cạnh đường cao tốc tại New York ghi nhận trẻ sống ở các tầng thấp, ồn hơn, có khả năng phân biệt âm thanh lời nói và điểm đọc kém hơn trẻ ở tầng cao. Một giải thích được đưa ra: để chịu được tiếng ồn, trẻ học cách lọc bỏ âm thanh, và sự lọc bỏ đó lan cả sang những âm thanh cần chú ý như lời nói.
Stress và mệt mỏi
Một số nghiên cứu, như nghiên cứu Munich, ghi nhận chỉ dấu stress ở trẻ tăng lên khi tiếng ồn tăng. Trẻ sống gần nguồn ồn ban đêm còn có thể ngủ kém, ảnh hưởng tới sự tỉnh táo khi đến lớp.
Lớp học nên yên đến mức nào
Hướng dẫn về tiếng ồn cộng đồng của WHO năm 1999 đưa ra mức nền khoảng 35 dB LAeq trong lớp học khi đang học, để giáo viên không phải gắng giọng và học sinh nghe rõ lời. Nhiều nước có tiêu chuẩn thiết kế âm học trường học riêng, quy định cả tiếng ồn nền lẫn thời gian vang của lớp.
Ở Việt Nam, khu vực quanh trường học được xếp là khu vực đặc biệt trong QCVN 26:2010/BTNMT, với giới hạn tiếng ồn môi trường 55 dBA ban ngày và 45 dBA ban đêm — chặt hơn khu dân cư thông thường. Mức này áp cho môi trường xung quanh, không phải mức trong lớp học.
Góc nhìn hôm nay: cha mẹ và nhà trường làm được gì
- Khi chọn trường: đến xem vào giờ học, đứng trong lớp vài phút. Lớp có quay ra đường lớn, đường bay, công trường không? Cửa sổ đóng có giảm được không? Lớp có vang không?
- Trong lớp: xếp trẻ khó nghe, trẻ dễ mất tập trung ngồi gần giáo viên, xa cửa sổ phía đường. Giáo viên có thể ngừng giảng khi tiếng ồn lớn đi qua thay vì cố nói át.
- Âm học phòng học: trần tiêu âm, rèm, bảng ghim bằng vật liệu mềm giúp giảm vang, làm lời nói rõ hơn — chi tiết ở danh mục "Âm học trong phòng".
- Ở nhà: dành cho con một góc học yên, tắt tivi khi con làm bài, và để ý giấc ngủ của con nếu nhà gần nguồn ồn ban đêm.
- Cấp cộng đồng: kinh nghiệm từ New York và Munich cho thấy khi tiếng ồn giảm, trẻ có thể bắt kịp. Phản ánh tiếng ồn quanh trường qua ban đại diện cha mẹ học sinh và nhà trường là việc có ý nghĩa.
Cần nhớ: những nghiên cứu này nói về xu hướng của nhóm trẻ, không dùng để đánh giá hay so sánh một đứa trẻ cụ thể. Mỗi trẻ học theo nhịp riêng.
Khi nào cần đi khám
- Trẻ hay hỏi lại, bật tivi to, không phản ứng khi được gọi từ phía sau, nói chậm hoặc phát âm không rõ so với bạn cùng tuổi: đưa trẻ đi khám tai mũi họng hoặc bác sĩ nhi để kiểm tra thính lực.
- Trẻ đột ngột nghe kém, nhất là một bên tai: đi khám tai mũi họng ngay.
- Trẻ kêu ù tai kéo dài, đau tai, chảy dịch tai, chóng mặt.
- Trẻ khó ngủ kéo dài, đau đầu thường xuyên, sợ hãi hoặc khó chịu với âm thanh đến mức không muốn đến lớp: khám bác sĩ nhi, có thể được giới thiệu tới chuyên gia tâm lý.
Bài viết chỉ cung cấp kiến thức phổ thông, không thay cho đánh giá của bác sĩ và chuyên gia.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng ồn ảnh hưởng đến việc học của trẻ thế nào?
Tiếng ồn kéo dài liên quan tới khả năng đọc hiểu và ghi nhớ kém hơn ở trẻ, theo nhiều nghiên cứu như RANCH 2005 và nghiên cứu sân bay Munich. Cơ chế được cho là lời giảng bị cắt ngang, trẻ khó nghe rõ lời và học cách lọc bỏ âm thanh.
Nghiên cứu RANCH là gì?
RANCH là nghiên cứu trên gần ba nghìn học sinh 9–10 tuổi quanh các sân bay Heathrow, Schiphol và Madrid–Barajas, công bố trên The Lancet năm 2005. Nghiên cứu ghi nhận tiếng ồn máy bay tại trường liên quan tới khả năng đọc hiểu kém hơn.
Trường học gần sân bay có ảnh hưởng tới trẻ không?
Các nghiên cứu cho thấy tiếng ồn máy bay lớn kéo dài ở trường liên quan tới khả năng đọc hiểu, trí nhớ của trẻ. Khi tiếng ồn giảm, như sau khi sân bay cũ ở Munich đóng cửa, các chỉ số của trẻ có thể cải thiện.
Lớp học nên có độ ồn bao nhiêu?
WHO năm 1999 đưa ra mức nền khoảng 35 dB LAeq trong lớp khi đang học. Quanh trường học, QCVN 26:2010/BTNMT xếp vào khu vực đặc biệt với giới hạn tiếng ồn môi trường 55 dBA ban ngày.
Cha mẹ nên làm gì nếu trường của con gần đường lớn?
Trao đổi với giáo viên để con ngồi xa cửa sổ phía đường, gần bảng; đề xuất qua ban đại diện cha mẹ học sinh các biện pháp như đóng cửa sổ khi ồn, xử lý tiêu âm lớp học. Ở nhà, dành cho con góc học yên và chăm giấc ngủ của con.
