Trẻ em gặp tiếng ồn lớn ở những chỗ cha mẹ ít ngờ: đồ chơi phát tiếng mà bé áp sát tai, khu vui chơi trong nhà ở trung tâm thương mại với nhạc và tiếng máy dội trong không gian kín, rạp phim với những đoạn hành động to, tiệc sinh nhật có loa lớn. Mỗi lần thường không quá dài, nhưng tai trẻ nhạy và trẻ không tự biết tránh. Cha mẹ có thể làm nhiều việc đơn giản: thử tiếng đồ chơi ở khoảng cách tai bé, chọn đồ chơi có nút chỉnh âm lượng, ngồi xa loa ở rạp, cho bé nghỉ ở chỗ yên, mang theo chụp tai cho những nơi ồn.
Vì sao tai trẻ cần được để ý
- Ống tai trẻ ngắn và nhỏ: cùng một nguồn âm, mức âm tới màng nhĩ của trẻ có thể cao hơn người lớn.
- Trẻ cầm đồ chơi sát tai: một món đồ nghe "bình thường" ở khoảng cách tay người lớn có thể to hơn nhiều khi bé áp vào tai.
- Trẻ không tự bảo vệ: bé không biết lùi xa loa, không biết nói "to quá", có khi chỉ quấy khóc, bám người lớn.
- Tổn thương do tiếng ồn không hồi phục, và thính giác tốt quan trọng cho học nói, học đọc, giao tiếp.
Đồ chơi phát tiếng
Còi, súng đồ chơi có tiếng nổ, điện thoại đồ chơi, xe có còi hú, đồ chơi biết hát, micro đồ chơi — nhiều món phát âm thanh khá to, nhất là khi bé áp sát tai hoặc kề mặt. Một số tiêu chuẩn an toàn đồ chơi ở châu Âu và Mỹ có giới hạn về mức âm, nhưng không phải đồ chơi nào trên thị trường cũng được kiểm tra theo các tiêu chuẩn đó.
Cha mẹ có thể kiểm tra thế nào
- Thử ở khoảng cách tai bé: cầm đồ chơi ở khoảng cách bé thường cầm (sát mặt, sát tai), bật thử. Nếu người lớn thấy chói, khó chịu, thì với bé là quá to.
- Ưu tiên đồ chơi có nút chỉnh âm lượng hoặc nút tắt tiếng.
- Dán băng keo lên lỗ loa: một cách cha mẹ hay dùng để giảm tiếng mà đồ chơi vẫn dùng được. Kiểm tra băng keo chắc, không bong ra để bé nhét vào miệng.
- Tháo pin nếu món đồ quá to mà không có cách giảm.
- Hạn chế súng đồ chơi có tiếng nổ, đồ chơi bóp hơi tạo tiếng nổ lớn — tiếng xung sát tai.
Tai nghe cho trẻ
Tai nghe nghe nhạc, xem phim cho trẻ nên có giới hạn âm lượng và người lớn kiểm tra mức nghe thường xuyên. Chuyện âm lượng tai nghe an toàn cho trẻ được nhiều nơi bàn kỹ; ở đây chỉ nhắc: nếu ngồi cạnh mà nghe rõ tiếng phát ra từ tai nghe của bé, là đang to.
Khu vui chơi trong nhà
Khu vui chơi ở trung tâm thương mại thường là không gian kín, trần cao, nhiều bề mặt cứng (sàn, kính, nhựa), nên tiếng dội lại nhiều. Cộng nhạc nền, tiếng máy điện tử, tiếng chuông thưởng, tiếng trẻ la hét — mức ồn chung có thể khá cao, nhất là cuối tuần đông người.
- Giới hạn thời gian ở khu ồn nhất (khu máy điện tử, khu có nhạc lớn).
- Cho bé nghỉ ra ngoài: hành lang, khu ăn uống yên hơn, vài phút sau mỗi khoảng chơi.
- Chọn giờ vắng: buổi sáng ngày thường ít người hơn hẳn chiều cuối tuần.
- Để ý dấu hiệu mệt: bé cáu gắt, bịt tai, đòi về — có khi là vì quá ồn chứ không chỉ vì mệt.
Rạp phim
Rạp phim hiện đại có hệ thống âm thanh mạnh, những đoạn cháy nổ, rượt đuổi, quảng cáo trước phim có thể rất to. Phim hoạt hình cũng có đoạn ồn.
- Chọn ghế ở giữa hoặc phía sau, tránh hàng đầu và ghế sát loa hai bên tường.
- Mang chụp tai cho trẻ nhỏ hoặc trẻ nhạy âm thanh; có thể đeo trong những đoạn ồn.
- Dạy bé bịt tai khi thấy to, và cho phép bé ra ngoài nghỉ.
- Trẻ rất nhỏ: cân nhắc chờ bé lớn hơn, hoặc chọn suất chiếu dành cho gia đình, trẻ em nếu rạp có.
Tiệc sinh nhật, đám cưới, sự kiện có loa
- Ngồi xa loa, không để trẻ chơi quanh chân loa, sát sân khấu.
- Nhà tổ chức tiệc tại nhà: để nhạc ở mức trò chuyện được, nhất là khi có trẻ nhỏ và người già.
- Mang chụp tai khi biết trước sự kiện sẽ ồn.
Bảng nhanh cho cha mẹ
| Nơi, vật | Rủi ro chính | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Đồ chơi phát tiếng | Bé áp sát tai | Thử ở khoảng cách tai bé, chỉnh âm, dán băng keo, tháo pin |
| Tai nghe của bé | Nghe to, nghe lâu | Có giới hạn âm lượng, người lớn kiểm tra |
| Khu vui chơi trong nhà | Tiếng dội, nhiều nguồn ồn | Giới hạn thời gian, nghỉ ở chỗ yên, chọn giờ vắng |
| Rạp phim | Đoạn phim, quảng cáo rất to | Ngồi giữa hoặc sau, chụp tai, cho phép ra ngoài |
| Tiệc, sự kiện có loa | Ngồi gần loa | Ngồi xa, không chơi quanh loa, mang chụp tai |
Dạy trẻ tự bảo vệ tai
Trẻ từ khoảng ba bốn tuổi có thể học vài thói quen đơn giản: bịt tai hoặc đi ra xa khi thấy to quá, nói với người lớn khi tai đau hay "kêu", không hét sát tai bạn, không cầm đồ chơi kêu áp vào tai. Cha mẹ làm gương — tự đeo bảo vệ tai khi dùng máy khoan, không mở nhạc quá to — là cách dạy hiệu quả nhất.
Khi nào cần đưa bé đi khám
- Bé có vẻ nghe kém đột ngột, không quay lại khi gọi từ một phía: đi khám ngay.
- Bé than tai "kêu", ù, đau tai, chảy dịch tai, hay dụi kéo tai.
- Sau một sự kiện ồn, bé nghe không rõ kéo dài qua ngày hôm sau.
- Bé chậm nói so với các bạn cùng tuổi, hay hỏi lại, mở tivi to, không phản ứng khi được gọi.
- Bé sợ âm thanh đến mức bỏ ăn chung, không chịu tới lớp, không ra ngoài.
Đưa bé tới bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tai mũi họng nhi; nhiều bệnh viện nhi có đo thính lực cho trẻ.
Góc nhìn hôm nay: tai trẻ không có phụ tùng thay thế
Không cần biến mọi chuyến đi chơi thành chuyện căng thẳng. Chỉ cần vài thói quen: thử đồ chơi trước khi đưa cho bé, ngồi xa loa, cho bé nghỉ ở chỗ yên, mang chụp tai khi biết trước nơi đến sẽ ồn. Đôi tai khoẻ giúp bé học nói, học đọc và trò chuyện với mọi người — đáng để giữ từ nhỏ. Tài liệu nên đọc: sáng kiến "Make Listening Safe" của WHO, các hướng dẫn về thính giác trẻ em của các hội nhi khoa, tai mũi họng.
Câu hỏi thường gặp
Đồ chơi phát tiếng có làm hại tai trẻ không?
Một số đồ chơi phát âm thanh khá to, nhất là khi bé áp sát tai. Cha mẹ nên thử tiếng ở khoảng cách tai bé, ưu tiên loại có nút chỉnh âm, dán băng keo lên loa hoặc tháo pin nếu quá to.
Cho trẻ đi xem phim ở rạp có hại tai không?
Rạp phim có những đoạn âm thanh rất to. Chọn ghế ở giữa hoặc phía sau, tránh hàng đầu và ghế sát loa, mang chụp tai cho trẻ nhỏ hoặc trẻ nhạy âm thanh và cho phép bé ra ngoài nghỉ.
Khu vui chơi trong trung tâm thương mại có ồn quá không?
Không gian kín, nhiều bề mặt cứng và nhiều nguồn âm nên tiếng dội lớn, nhất là cuối tuần. Giới hạn thời gian ở khu ồn nhất, cho bé nghỉ ở chỗ yên và chọn giờ vắng.
Làm sao biết trẻ bị nghe kém?
Dấu hiệu gồm chậm nói, hay hỏi lại, mở tivi to, không phản ứng khi được gọi, nhất là từ một phía. Bé có vẻ nghe kém đột ngột thì đi khám ngay; các dấu hiệu khác nên đưa bé tới bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng nhi để đo thính lực.
Trẻ mấy tuổi thì dạy tự bảo vệ tai được?
Từ khoảng ba bốn tuổi, trẻ có thể học bịt tai hoặc đi ra xa khi thấy to quá và báo người lớn khi tai đau. Cha mẹ làm gương là cách dạy hiệu quả nhất.
