Bệnh viện là nơi người bệnh cần nghỉ ngơi nhất, nhưng lại thường ồn hơn nhiều so với khuyến nghị: chuông báo của máy móc, tiếng trò chuyện, xe đẩy, điện thoại, tiếng đóng mở cửa vang suốt ngày đêm. Hướng dẫn tiếng ồn cộng đồng của WHO năm 1999 đề nghị phòng bệnh nhân ban đêm ở khoảng 30 dB LAeq và mức tối đa khoảng 40 dB, nhưng các nghiên cứu đo đạc ở nhiều bệnh viện thường ghi nhận mức cao hơn đáng kể. Tiếng ồn làm người bệnh ngủ kém, và "mệt mỏi vì chuông báo" là một vấn đề an toàn người bệnh được các tổ chức y tế quốc tế nêu ra.
Vì sao bệnh viện ồn
Một khoa hồi sức hay một phòng bệnh đông người tập trung rất nhiều nguồn âm thanh:
| Nguồn | Ví dụ | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Thiết bị y tế | Máy theo dõi, máy thở, bơm tiêm điện, máy truyền dịch | Chuông báo có âm sắc cao, ngắt quãng, khó lờ đi |
| Con người | Trò chuyện, giao ca, người nhà thăm nom, gọi điện thoại | Tiếng nói có nội dung, kéo sự chú ý mạnh |
| Hoạt động | Xe đẩy thuốc, xe đẩy cơm, đóng mở cửa, thùng rác, dụng cụ kim loại | Tiếng va chạm, tiếng xung bất chợt |
| Toà nhà | Hệ thống thông gió, điều hoà, loa thông báo, thang máy | Tiếng nền đều, có khi có âm trầm |
Kiến trúc cũng góp phần: bề mặt cứng, dễ lau chùi như sàn gạch, tường sơn bóng, trần cứng — rất cần cho vệ sinh, kiểm soát nhiễm khuẩn — nhưng lại phản xạ âm thanh mạnh, làm tiếng vang kéo dài và mức ồn tổng tăng lên.
Một nghiên cứu nhiều người biết của Ilene Busch-Vishniac và cộng sự tại Bệnh viện Johns Hopkins (Mỹ), công bố năm 2005, tổng hợp các số liệu đo từ thập niên 1960 và ghi nhận mức ồn trong bệnh viện đã tăng đều qua nhiều thập niên, cả ban ngày lẫn ban đêm, vượt xa khuyến nghị của WHO.
Tiếng ồn ảnh hưởng người bệnh thế nào
Giấc ngủ
Người bệnh nằm viện thường ngủ kém vì nhiều lý do: đau, lo lắng, thuốc, các lần thăm khám, ánh sáng. Tiếng ồn là một trong những lý do được người bệnh nhắc tới nhiều nhất trong các khảo sát. Ở khoa hồi sức, giấc ngủ thường bị chia cắt thành nhiều đoạn ngắn.
Căng thẳng và hồi phục
Như các bài khác trong danh mục đã trình bày, tiếng ồn có thể kích hoạt phản ứng stress — nhịp tim, huyết áp tăng — kể cả khi đang ngủ. Ở người đang ốm nặng, các nhà nghiên cứu quan tâm tới việc giấc ngủ kém và căng thẳng có thể ảnh hưởng tới quá trình hồi phục. Ở người cao tuổi nằm hồi sức, giấc ngủ bị xáo trộn được xem là một trong những yếu tố liên quan tới tình trạng lú lẫn cấp (mê sảng), cùng với nhiều yếu tố khác.
Giao tiếp và quyền riêng tư
Phòng ồn khiến bác sĩ và người bệnh phải nói to, dễ nghe nhầm, và những thông tin riêng tư có thể bị người giường bên nghe thấy.
"Mệt mỏi vì chuông báo": một vấn đề an toàn
Thiết bị y tế hiện đại được thiết kế để báo động khi có bất thường. Nhưng khi có quá nhiều chuông báo — nhiều trong số đó không đòi hỏi can thiệp, như điện cực bị lỏng, bệnh nhân cử động, ngưỡng cài đặt quá nhạy — nhân viên y tế có thể bị quá tải và dần giảm phản ứng với chuông báo. Hiện tượng này được gọi là mệt mỏi vì chuông báo (alarm fatigue).
Năm 2013, Uỷ ban Liên hợp (The Joint Commission), tổ chức kiểm định chất lượng bệnh viện lớn ở Mỹ, đã ra cảnh báo về các sự cố nghiêm trọng liên quan tới chuông báo thiết bị y tế, và sau đó đưa an toàn chuông báo vào mục tiêu an toàn người bệnh. Các giải pháp được khuyến khích gồm: cài đặt ngưỡng báo động phù hợp với từng người bệnh, thay điện cực đúng cách, giảm chuông báo không cần thiết, và phân loại để chuông báo quan trọng nổi bật hơn.
Như vậy, giảm tiếng ồn trong bệnh viện không phải là tắt bớt chuông báo một cách tuỳ tiện, mà là làm cho mỗi chuông báo có ý nghĩa hơn — tốt cho cả người bệnh lẫn an toàn.
Bệnh viện trên thế giới làm gì để yên hơn
- Giờ yên tĩnh: khung giờ nhất định ban đêm hoặc buổi chiều, giảm ánh sáng, hạn chế hoạt động không khẩn cấp, nói nhỏ.
- Thiết kế lại phòng bệnh: phòng một giường, trần tiêu âm đạt yêu cầu vệ sinh, cửa đóng êm.
- Quản lý chuông báo: như đã nêu ở trên; một số nơi chuyển chuông báo tới thiết bị cầm tay của điều dưỡng thay vì phát loa trong phòng.
- Thay đổi thói quen: giao ca xa giường bệnh, xe đẩy bánh êm, điện thoại để rung.
- Nút tai, bịt mắt cho người bệnh: một số nghiên cứu ở khoa hồi sức thử phát nút tai và bịt mắt cho người bệnh, với kết quả cải thiện giấc ngủ ở một số người. Việc dùng phải theo đánh giá của nhân viên y tế.
Một ví dụ khác đã được nhắc ở bài về bà bầu và trẻ sơ sinh: các phòng chăm sóc đặc biệt cho trẻ sơ sinh đã được thiết kế lại với mục tiêu giữ mức ồn thấp, theo khuyến cáo của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ.
Người bệnh và người nhà có thể làm gì
- Không bao giờ tự tắt, chỉnh hay rút thiết bị y tế, kể cả khi chuông báo kêu nhiều. Khi chuông kêu, gọi điều dưỡng.
- Hỏi nhân viên y tế về việc dùng nút tai, bịt mắt khi ngủ; có được chuyển sang giường xa cửa, xa quầy điều dưỡng không.
- Người nhà nói nhỏ, nghe điện thoại ngoài hành lang, để điện thoại chế độ rung, hạn chế số người thăm cùng lúc.
- Dùng tai nghe khi xem video, nghe nhạc, ở âm lượng vừa phải.
- Góp ý lịch sự qua hòm thư góp ý hoặc phòng công tác xã hội của bệnh viện nếu tiếng ồn ảnh hưởng nghiêm trọng tới giấc ngủ.
Khi nào cần báo nhân viên y tế hoặc đi khám
- Trong lúc nằm viện: người bệnh, nhất là người cao tuổi, bỗng lú lẫn, nói lẫn lộn, không nhận ra người thân, ngủ ngày thức đêm — báo ngay cho bác sĩ, điều dưỡng.
- Mất ngủ nhiều đêm liền khi nằm viện: báo bác sĩ điều trị để được đánh giá nguyên nhân và hỗ trợ.
- Sau khi ra viện: mất ngủ kéo dài, đau đầu thường xuyên, lo âu — khám nội khoa, thần kinh hoặc tâm lý lâm sàng.
- Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai: khám tai mũi họng ngay. Ù tai kéo dài hoặc kèm chóng mặt, đau tai, chảy dịch tai, hoặc tiếng bình thường bỗng thấy quá to cũng cần khám tai mũi họng.
- Trẻ em nằm viện quấy khóc, ngủ kém kéo dài: trao đổi với bác sĩ nhi; bà bầu nằm viện mất ngủ: trao đổi với bác sĩ sản.
Bài viết chỉ cung cấp kiến thức phổ thông, không thay cho chỉ định của nhân viên y tế.
Góc nhìn hôm nay
Ở Việt Nam, nhiều bệnh viện quá tải, phòng bệnh đông người, hành lang chật kín người nhà — tiếng ồn là chuyện khó tránh. Nhưng những thay đổi nhỏ trong thói quen của người nhà, người bệnh và nhân viên y tế vẫn có ý nghĩa. Muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc hướng dẫn tiếng ồn cộng đồng của WHO năm 1999 (phần bệnh viện), các tài liệu về an toàn chuông báo của Uỷ ban Liên hợp, và các nghiên cứu về giấc ngủ của người bệnh hồi sức trên các tạp chí y khoa.
Câu hỏi thường gặp
Phòng bệnh nên yên ở mức bao nhiêu decibel?
Hướng dẫn tiếng ồn cộng đồng của WHO năm 1999 đề nghị phòng bệnh nhân ban đêm ở khoảng 30 dB LAeq và mức tối đa khoảng 40 dB. Nhiều bệnh viện trên thế giới đo được mức cao hơn đáng kể.
Vì sao bệnh viện lại ồn?
Vì tập trung nhiều thiết bị có chuông báo, nhiều người trò chuyện, xe đẩy, đóng mở cửa, cộng với bề mặt cứng dễ vệ sinh nhưng phản xạ âm mạnh. Một nghiên cứu tại Johns Hopkins năm 2005 ghi nhận mức ồn bệnh viện tăng đều qua nhiều thập niên.
Mệt mỏi vì chuông báo là gì?
Là hiện tượng nhân viên y tế bị quá tải bởi quá nhiều chuông báo thiết bị, nhiều chuông không cần can thiệp, nên dần giảm phản ứng. Đây là vấn đề an toàn người bệnh; Uỷ ban Liên hợp của Mỹ đã ra cảnh báo về nó năm 2013.
Nằm viện có được dùng nút tai khi ngủ không?
Một số nghiên cứu cho thấy nút tai và bịt mắt giúp cải thiện giấc ngủ ở người bệnh hồi sức. Tuy vậy, nên hỏi nhân viên y tế trước khi dùng, vì tuỳ tình trạng bệnh có thể cần nghe được tiếng gọi, tiếng báo.
Chuông máy theo dõi kêu liên tục thì người nhà nên làm gì?
Gọi điều dưỡng hoặc bác sĩ, tuyệt đối không tự tắt, chỉnh hay rút thiết bị. Chuông kêu có thể do điện cực lỏng nhưng cũng có thể là dấu hiệu cần can thiệp, chỉ nhân viên y tế mới đánh giá được.
