Tiếng ồn máy bay ảnh hưởng nặng nhất tới những khu dân cư nằm thẳng dưới đường cất hạ cánh, gần đầu đường băng — nơi máy bay bay thấp với động cơ ở công suất lớn. Ở Việt Nam, sân bay Tân Sơn Nhất và Nội Bài đều có khu dân cư ở gần; Tân Sơn Nhất đặc biệt vì nằm lọt giữa nội đô TP.HCM. Trên thế giới, các nước giảm ồn sân bay bằng bốn nhóm cách: máy bay êm hơn, quy hoạch đất quanh sân bay, quy trình bay giảm ồn, và hạn chế khai thác như giới hạn bay đêm.
Tiếng máy bay khác tiếng xe ở đâu
- Từ trên đầu xuống: không có nhà cửa, tường chắn nào che được. Nhà cao tầng hay thấp tầng đều nhận tiếng gần như ngang nhau.
- Theo từng sự kiện: mỗi lượt máy bay qua là một đợt ồn kéo dài vài chục giây, rồi yên. Giữa giờ cao điểm, các đợt nối nhau.
- Rất to ở gần: ngay dưới đường cất cánh gần sân bay, mỗi lượt có thể làm gián đoạn cuộc trò chuyện, cuộc gọi, tiếng tivi.
- Nhiều tiếng trầm: động cơ phản lực phát cả tiếng trầm, làm rung cửa kính, khó chặn bằng cửa thông thường.
- Không chọn được giờ: lịch bay theo nhu cầu vận tải, có chuyến sáng sớm, tối muộn.
Cất cánh và hạ cánh: ai nghe tiếng gì
| Giai đoạn | Đặc điểm | Khu vực bị ảnh hưởng |
|---|---|---|
| Cất cánh | Động cơ ở công suất tối đa, tiếng gầm lớn, nhiều tiếng trầm | Phía cuối đường băng và dải dưới đường bay lên |
| Hạ cánh | Động cơ công suất thấp, nhưng tiếng gió qua cánh, càng, cánh tà rõ; bay thấp kéo dài | Dải dài dưới đường tiếp cận, có khi xa sân bay nhiều kilômét |
| Sau khi chạm đất | Tiếng đảo chiều lực đẩy khi giảm tốc | Khu vực sát đường băng |
| Trên mặt đất | Chạy đường lăn, chạy thử động cơ, thiết bị mặt đất | Khu vực giáp ranh sân bay |
Hướng gió quyết định máy bay cất hạ cánh về phía nào, nên cùng một khu dân cư có mùa bị ảnh hưởng nặng, có mùa nhẹ hơn.
Tân Sơn Nhất và Nội Bài: nói phổ thông
Tân Sơn Nhất là ví dụ điển hình của sân bay bị thành phố bao quanh: nhiều phường đông dân của TP.HCM nằm sát ranh sân bay và dưới đường cất hạ cánh. Người dân ở đây quen với cảnh máy bay sà thấp trên mái nhà; tiếng ồn, độ cao công trình và an toàn bay đều là chuyện quy hoạch phải tính tới.
Nội Bài nằm cách trung tâm Hà Nội xa hơn, nhưng các khu dân cư quanh sân bay đã phát triển theo thời gian, nhất là dọc các trục giao thông nối vào sân bay.
Ở Việt Nam, khai thác bay, quy hoạch sân bay và các quy định liên quan thuộc thẩm quyền của ngành hàng không và chính quyền. Người dân muốn biết khu mình có nằm trong vùng ảnh hưởng tiếng ồn theo quy hoạch hay không, có thể hỏi chính quyền địa phương hoặc tra cứu quy hoạch công khai.
Bốn nhóm giải pháp của thế giới
Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) đưa ra cách tiếp cận cân bằng (Balanced Approach) về quản lý tiếng ồn sân bay, gồm bốn nhóm biện pháp:
- Giảm ồn tại nguồn: máy bay đời mới êm hơn nhiều so với vài thập niên trước nhờ động cơ tỷ lệ đường vòng cao (luồng khí lạnh bọc ngoài luồng khí nóng làm tiếng phản lực dịu hơn), thiết kế cánh, càng tốt hơn. ICAO đặt tiêu chuẩn chứng nhận tiếng ồn ngày càng chặt cho máy bay mới.
- Quy hoạch và quản lý sử dụng đất: không xây nhà ở, trường học, bệnh viện trong vùng ồn quanh sân bay; nhà đã có thì hỗ trợ cách âm.
- Quy trình bay giảm ồn: đường bay tránh khu đông dân, cách cất cánh leo nhanh, hạ cánh tiếp cận liên tục (hạ độ cao đều thay vì từng nấc phải tăng ga giữa chừng).
- Hạn chế khai thác: giới hạn số chuyến, hạn chế loại máy bay ồn, giới hạn hoặc cấm bay đêm.
ICAO khuyến nghị cân nhắc ba biện pháp đầu trước khi dùng tới hạn chế khai thác, vì hạn chế ảnh hưởng tới vận tải và kinh tế.
Giới hạn bay đêm ở một số sân bay nước ngoài
Bay đêm là phần gây tranh cãi nhất, vì tiếng ồn ban đêm ảnh hưởng giấc ngủ. Một số ví dụ được biết rộng rãi:
- Sydney (Úc): có quy định giới nghiêm (curfew) ban đêm, khoảng 23 giờ – 6 giờ, hạn chế cất hạ cánh trừ một số trường hợp được phép.
- Frankfurt (Đức): sau tranh chấp pháp lý kéo dài khi mở thêm đường băng, sân bay áp dụng lệnh cấm các chuyến bay theo lịch khoảng 23 giờ – 5 giờ từ đầu thập niên 2010.
- Nhiều sân bay châu Âu khác dùng hệ thống hạn ngạch ban đêm: chỉ cho phép một tổng "điểm ồn" nhất định mỗi đêm, máy bay ồn tốn nhiều điểm hơn.
Mỗi sân bay một quy định, thay đổi theo thời gian; những ví dụ trên để minh hoạ các cách làm, không phải để so sánh với Việt Nam.
Hỗ trợ cách âm nhà quanh sân bay
Ở nhiều nước, sân bay hoặc nhà nước tài trợ cách âm cho nhà nằm trong vùng ồn cao: thay cửa sổ cách âm, thêm lớp trần, cửa thông gió có tiêu âm. Vì tiếng máy bay đến từ trên xuống và có nhiều tiếng trầm, cách âm cần chú ý:
- Cửa sổ: cửa kép hoặc kính hộp có hai lớp kính dày khác nhau, khoảng cách giữa hai lớp đủ lớn, khung kín.
- Mái và trần: nhà mái tôn, mái ngói mỏng để lọt nhiều tiếng; thêm lớp trần có bông khoáng (thi công an toàn, bọc kín sợi) giúp đáng kể.
- Thông gió: đóng cửa kín cần có giải pháp thông gió thay thế, không bịt kín lỗ thông gió — vừa vì sức khoẻ, vừa vì an toàn khi có thiết bị đun nấu bằng gas.
Không tự cải tạo kết cấu mái, trần chịu lực; cần thợ có chuyên môn.
Nếu bạn sống hoặc định mua nhà gần sân bay
- Xác định nhà nằm dưới đường cất cánh, hạ cánh hay chỉ gần ranh sân bay — cảm nhận khác nhau rất nhiều.
- Đến xem vào giờ cao điểm bay và vào sáng sớm, tối muộn; hỏi người dân về mùa nào máy bay bay qua nhiều.
- Ưu tiên phòng ngủ có trần, cửa kín; nhà mái tôn cần thêm lớp trần.
- Hỏi chính quyền địa phương về quy hoạch quanh sân bay, kể cả dự án mở rộng đường băng.
Khi nào cần đi khám
Tiếng ồn máy bay ban đêm có thể làm giấc ngủ bị gián đoạn. Nên gặp bác sĩ nội khoa, thần kinh hoặc tâm lý lâm sàng nếu mất ngủ kéo dài, đau đầu thường xuyên, mệt mỏi ban ngày. Gặp bác sĩ tai mũi họng nếu ù tai kéo dài, đau tai, hoặc thấy nghe kém đi; nghe kém đột ngột, nhất là một bên, cần khám ngay. Trẻ nhỏ khó ngủ kéo dài nên được bác sĩ nhi khám.
Câu hỏi thường gặp
Nhà gần sân bay có ồn không?
Phụ thuộc vị trí. Nhà nằm thẳng dưới đường cất cánh, hạ cánh, gần đầu đường băng chịu tiếng ồn nặng nhất; nhà chỉ gần ranh nhưng lệch khỏi đường bay thì nhẹ hơn nhiều. Hướng gió theo mùa cũng làm thay đổi mức ảnh hưởng.
Cất cánh hay hạ cánh ồn hơn?
Cất cánh thường ồn hơn vì động cơ chạy công suất tối đa, nhất là phía cuối đường băng. Hạ cánh ồn ít hơn nhưng máy bay bay thấp trong một dải dài, ảnh hưởng tới khu dân cư cách sân bay nhiều kilômét.
Có sân bay nào cấm bay đêm không?
Có. Ví dụ Sydney có giới nghiêm ban đêm khoảng 23 giờ – 6 giờ, Frankfurt cấm chuyến bay theo lịch khoảng 23 giờ – 5 giờ. Nhiều sân bay châu Âu khác dùng hạn ngạch tiếng ồn ban đêm.
Vì sao máy bay đời mới êm hơn?
Nhờ động cơ tỷ lệ đường vòng cao, trong đó luồng khí lạnh lớn bọc quanh luồng khí nóng làm tiếng phản lực dịu hơn, cùng với thiết kế cánh, càng tốt hơn. Tiêu chuẩn chứng nhận tiếng ồn của ICAO cũng ngày càng chặt.
Cách âm nhà gần sân bay thế nào?
Tập trung vào cửa sổ kép hoặc kính hộp kín, thêm lớp trần có vật liệu cách âm cho nhà mái mỏng, và có giải pháp thông gió thay thế khi đóng cửa. Không bịt kín lỗ thông gió và không tự cải tạo kết cấu chịu lực.
