Thai nhi bắt đầu phản ứng với âm thanh từ bên ngoài vào khoảng giữa thai kỳ, và thành bụng, tử cung, nước ối làm giảm nhiều âm cao nhưng để lọt âm trầm tương đối tốt. Tiếng ồn sinh hoạt bình thường không phải điều đáng lo; điều nên tránh là tiếp xúc kéo dài với tiếng ồn rất lớn, nhất là ở nơi làm việc ồn, và người mẹ chịu căng thẳng, mất ngủ vì ồn. Với trẻ sơ sinh, tai còn non và giấc ngủ quan trọng, nên giữ môi trường yên vừa phải, tránh đồ chơi và thiết bị phát âm thanh quá to đặt sát bé.
Thai nhi nghe được từ khi nào
Tai trong của thai nhi hình thành dần trong nửa đầu thai kỳ. Các nghiên cứu ghi nhận thai nhi bắt đầu có phản ứng với âm thanh — như thay đổi nhịp tim, cử động — vào khoảng giữa thai kỳ, thường được nêu là quanh tuần 24–25, và phản ứng rõ dần về những tháng cuối. Mốc chính xác khác nhau giữa các nghiên cứu.
Môi trường trong bụng mẹ không hề im lặng: có tiếng tim mẹ, tiếng dòng máu chảy, tiếng tiêu hoá, và giọng nói của mẹ truyền qua cơ thể. Âm thanh từ bên ngoài đi qua thành bụng, tử cung và nước ối thì bị giảm bớt, nhiều nhất ở âm cao. Âm trầm — như tiếng động cơ, tiếng máy móc lớn, tiếng bass — đi qua dễ hơn. Đó là lý do các khuyến nghị an toàn nghề nghiệp đặc biệt lưu ý tới tiếng ồn tần số thấp với người mang thai.
Bà bầu và tiếng ồn: điều đáng lưu ý
Tiếng ồn sinh hoạt bình thường
Tiếng xe cộ ngoài phố, tiếng trò chuyện, tiếng nhạc ở mức vừa phải là một phần của cuộc sống bình thường, không có lý do để lo lắng. Thai nhi đã quen với một môi trường âm thanh khá ồn trong bụng mẹ.
Tiếng ồn rất lớn, kéo dài ở nơi làm việc
Mối lo chính là tiếp xúc nghề nghiệp kéo dài với tiếng ồn cao: làm việc trong xưởng dệt, xưởng cơ khí, công trường, quán bar, sân bay. Một số nghiên cứu dịch tễ đã tìm hiểu liệu tiếng ồn nghề nghiệp lớn trong thai kỳ có liên quan tới thính lực của trẻ sau này hay một số kết cục thai kỳ không; kết quả chưa thống nhất và cần thêm nghiên cứu. Vì chưa chắc chắn, nhiều hướng dẫn an toàn lao động khuyên người mang thai tránh làm việc lâu ở nơi có tiếng ồn cao.
Điều quan trọng cần biết: nút tai, chụp tai của người mẹ bảo vệ tai người mẹ, nhưng không bảo vệ được thai nhi, vì âm thanh, nhất là âm trầm, còn truyền qua cơ thể. Biện pháp hiệu quả là giảm thời gian ở nơi ồn hoặc đổi vị trí công việc tạm thời — việc nên trao đổi với bác sĩ sản và người sử dụng lao động.
Căng thẳng và giấc ngủ của người mẹ
Một con đường gián tiếp đáng chú ý hơn: tiếng ồn làm người mẹ mất ngủ, căng thẳng, mệt mỏi. Giấc ngủ và tinh thần của người mẹ quan trọng với cả thai kỳ. Nếu nhà ở gần nguồn ồn ban đêm, những việc như chọn phòng ngủ yên nhất, bịt khe cửa, nói chuyện với hàng xóm về giờ giấc là có ý nghĩa thực tế.
Cũng cần nói rõ: không có cơ sở để lo rằng một lần đi xem phim, một buổi tiệc, một chuyến đi qua phố ồn sẽ làm thai nhi "bị điếc". Lo lắng quá mức cũng là một nguồn căng thẳng không cần thiết.
Trẻ sơ sinh: tai non và giấc ngủ quý
Bài học từ phòng chăm sóc đặc biệt
Phòng chăm sóc đặc biệt cho trẻ sơ sinh (NICU) từng được ghi nhận là nơi khá ồn: tiếng chuông báo máy móc, tiếng lồng ấp, tiếng trò chuyện, tiếng đóng mở cửa. Năm 1997, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) công bố khuyến cáo về tiếng ồn như một mối nguy với thai nhi và trẻ sơ sinh, trong đó đề nghị mức ồn trong NICU nên dưới khoảng 45 dB.
Từ đó, nhiều bệnh viện trên thế giới đã thiết kế lại NICU: giảm âm lượng chuông báo, giờ yên tĩnh, phủ lồng ấp, vật liệu tiêu âm, nhắc nhân viên và gia đình nói nhỏ. Mục tiêu là bảo vệ giấc ngủ, sự ổn định nhịp tim, nhịp thở của trẻ sinh non, những em bé đặc biệt nhạy cảm. Đây là ví dụ cho thấy giảm ồn là một phần của chăm sóc y tế.
Ở nhà với em bé
- Không cần im phăng phắc: trẻ có thể ngủ trong tiếng sinh hoạt nhẹ nhàng của gia đình; tập cho bé quen với tiếng động bình thường cũng tốt.
- Tránh tiếng rất to ở gần: máy khoan, máy cắt, loa lớn, pháo nổ gần bé. Nếu nhà đang sửa chữa, đưa bé sang phòng xa hoặc nhà người thân trong giờ thi công.
- Đồ chơi phát âm thanh: chọn loại có nút chỉnh âm lượng, để chế độ nhỏ; không đặt đồ chơi kêu sát tai bé.
- Máy phát tiếng ru, tiếng nền: một nghiên cứu đăng trên tạp chí Pediatrics năm 2014 đo nhiều loại máy tạo tiếng ngủ cho trẻ sơ sinh và thấy ở mức âm lượng tối đa, một số máy phát ra mức âm khá cao khi đặt gần bé. Lời khuyên chung: đặt máy xa giường cũi, để âm lượng nhỏ, không chạy suốt đêm ở mức lớn.
- Đi chơi nơi ồn: lễ hội, đám cưới có loa lớn, sân vận động — cân nhắc chụp tai chuyên dụng cho trẻ nhỏ, và quan trọng hơn là đứng xa loa, rời đi khi quá ồn.
Sàng lọc thính lực sơ sinh
Nhiều bệnh viện hiện thực hiện sàng lọc thính lực cho trẻ sơ sinh ngay sau sinh hoặc trong những tuần đầu, bằng các phương pháp nhanh, không đau, thường làm khi bé ngủ. Phát hiện sớm nghe kém giúp can thiệp sớm, rất quan trọng cho phát triển ngôn ngữ. Nếu bệnh viện nơi sinh có sàng lọc, cha mẹ nên cho bé làm; nếu kết quả cần kiểm tra lại, nên đưa bé đi đúng hẹn.
| Tình huống | Nên làm gì |
|---|---|
| Bà bầu làm việc nơi ồn lớn kéo dài | Trao đổi với bác sĩ sản và người sử dụng lao động về giảm thời gian tiếp xúc, đổi vị trí tạm thời |
| Nhà gần nguồn ồn ban đêm | Ưu tiên phòng ngủ yên nhất cho mẹ và bé, bịt khe cửa sổ, cửa ra vào |
| Nhà đang sửa chữa | Đưa bé ra xa trong giờ khoan cắt; báo trước với thợ về giờ bé ngủ |
| Dùng máy tạo tiếng ngủ cho bé | Đặt xa giường cũi, âm lượng nhỏ |
| Bé chưa làm sàng lọc thính lực | Hỏi bác sĩ nhi về sàng lọc thính lực sơ sinh |
Khi nào cần đi khám
- Bà bầu bị nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai: khám tai mũi họng ngay và báo bác sĩ sản.
- Bà bầu bị ù tai kéo dài, ù tai kèm chóng mặt, đau tai, chảy dịch tai; mất ngủ kéo dài, đau đầu thường xuyên: báo bác sĩ sản, có thể được giới thiệu khám tai mũi họng hoặc chuyên khoa khác.
- Bé không giật mình với tiếng động lớn đột ngột trong những tháng đầu, không quay về phía tiếng mẹ gọi khi lớn hơn, chậm bập bẹ: đưa bé khám bác sĩ nhi để kiểm tra thính lực.
- Bé chưa được sàng lọc thính lực sơ sinh hoặc kết quả sàng lọc cần kiểm tra lại: liên hệ bác sĩ nhi.
- Bé chảy dịch tai, sốt, quấy khóc, kéo tai: khám bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng.
Bài viết chỉ cung cấp kiến thức phổ thông, không thay cho lời khuyên của bác sĩ sản và bác sĩ nhi.
Góc nhìn hôm nay
Với bà bầu và em bé, tiếng ồn không cần trở thành nỗi lo thường trực. Điều cần làm rất cụ thể: tránh tiếp xúc kéo dài với tiếng ồn rất lớn, bảo vệ giấc ngủ của mẹ và bé, để âm lượng đồ chơi và máy phát tiếng ở mức nhỏ, và cho bé sàng lọc thính lực. Người muốn đọc thêm có thể tìm khuyến cáo năm 1997 của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ về tiếng ồn với thai nhi và trẻ sơ sinh, và hỏi bác sĩ tại bệnh viện nơi sinh về chương trình sàng lọc thính lực.
Câu hỏi thường gặp
Thai nhi nghe được âm thanh từ tuần thứ mấy?
Các nghiên cứu ghi nhận thai nhi bắt đầu phản ứng với âm thanh bên ngoài vào khoảng giữa thai kỳ, thường được nêu quanh tuần 24–25, và rõ dần về những tháng cuối. Âm trầm truyền vào bụng mẹ dễ hơn âm cao.
Bà bầu ở nơi ồn có ảnh hưởng thai nhi không?
Tiếng ồn sinh hoạt bình thường không đáng lo. Điều nên tránh là tiếp xúc kéo dài với tiếng ồn rất lớn, như ở một số nơi làm việc; nút tai của mẹ không bảo vệ được thai nhi. Nên trao đổi với bác sĩ sản nếu công việc có tiếng ồn cao.
Tiếng ồn có làm trẻ sơ sinh bị điếc không?
Tiếng sinh hoạt bình thường không gây hại. Tiếng rất to ở gần, như máy khoan, loa lớn, pháo nổ, nên tránh vì tai trẻ còn non. Cha mẹ nên cho bé làm sàng lọc thính lực sơ sinh để phát hiện sớm nếu có vấn đề.
Có nên dùng máy phát tiếng ồn trắng cho em bé ngủ?
Nếu dùng, nên đặt máy xa giường cũi và để âm lượng nhỏ. Một nghiên cứu năm 2014 trên tạp chí Pediatrics ghi nhận một số máy tạo tiếng ngủ ở âm lượng tối đa phát ra mức âm khá cao khi đặt gần bé.
Phòng chăm sóc trẻ sơ sinh nên yên đến mức nào?
Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ năm 1997 đề nghị mức ồn trong phòng chăm sóc đặc biệt cho trẻ sơ sinh nên dưới khoảng 45 dB. Nhiều bệnh viện đã thiết kế lại với giờ yên tĩnh, giảm chuông báo và vật liệu tiêu âm.
