Người làm việc nơi ồn nên đo thính lực trước khi bắt đầu công việc (để có kết quả mốc) và định kỳ ít nhất mỗi năm một lần sau đó, vì tổn thương thính giác do tiếng ồn tiến triển âm thầm, không đau, và thường chỉ được phát hiện sớm khi so sánh kết quả các năm với nhau. Ở Việt Nam, Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 yêu cầu người sử dụng lao động tổ chức khám sức khoẻ định kỳ và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho người làm việc trong điều kiện có yếu tố có hại như tiếng ồn; chi phí do người sử dụng lao động chi trả.
Vì sao phải đo đều, không chờ thấy nghe kém
Tiếng ồn thường làm hỏng vùng nghe tần số cao trước — quanh 3.000 đến 6.000 Hz — trong khi vùng tần số giữa, nơi phần lớn lời nói nằm, còn tương đối tốt ở giai đoạn đầu. Người lao động vẫn nói chuyện bình thường, chỉ thấy hơi khó ở chỗ đông người, nên ít ai đi khám. Tới khi tự nhận ra "nghe kém", tổn thương thường đã lan sang vùng quan trọng cho lời nói và không phục hồi được nữa.
Thính lực đồ đo định kỳ giống như một cuốn sổ theo dõi: nhìn một kết quả đơn lẻ có thể thấy "trong giới hạn bình thường", nhưng đặt cạnh kết quả của những năm trước thì thấy rõ ngưỡng nghe đang tụt dần ở vùng tần số cao. Đó là lúc còn kịp can thiệp — tăng bảo vệ, đổi vị trí, sửa máy — trước khi tổn thương nặng thêm.
Ba loại khám người lao động nơi ồn nên biết
| Loại khám | Khi nào | Mục đích |
|---|---|---|
| Khám trước khi bố trí làm việc | Trước khi bắt đầu làm ở vị trí có tiếng ồn | Có kết quả mốc; phát hiện vấn đề tai có sẵn |
| Khám sức khoẻ định kỳ | Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động: ít nhất mỗi năm một lần; nghề nặng nhọc, độc hại ít nhất sáu tháng một lần | Theo dõi sức khoẻ chung, trong đó có thính lực với người làm nơi ồn |
| Khám phát hiện bệnh nghề nghiệp | Với người làm việc tiếp xúc yếu tố có hại thuộc danh mục bệnh nghề nghiệp | Phát hiện sớm điếc nghề nghiệp do tiếng ồn để chẩn đoán, giám định, hưởng chế độ |
Ngoài ra, khi người lao động chuyển việc, nghỉ việc, một lần đo thính lực lúc rời vị trí giúp lưu lại tình trạng tai tại thời điểm đó — có ích nếu sau này cần xác định tổn thương xảy ra ở đâu.
Chuẩn bị trước khi đo: để kết quả đúng
- Tránh tiếng ồn trước khi đo: tiếng ồn gây ra mệt tai tạm thời làm kết quả kém đi giả tạo. Quy định của OSHA (Mỹ) yêu cầu kết quả mốc phải đo sau ít nhất 14 giờ không tiếp xúc tiếng ồn nơi làm việc — nếu đi khám ngay sau ca làm, hãy nói rõ để được hẹn lại hoặc ghi chú.
- Không nghe nhạc to, đi karaoke, quán bar tối hôm trước.
- Báo nếu đang cảm cúm, viêm tai, nghẹt mũi: những tình trạng này ảnh hưởng tai giữa, làm kết quả lệch.
- Mang theo kết quả các năm trước nếu khám ở nơi khác.
- Nói rõ công việc: làm ở khu nào, bao nhiêu năm, dùng loại bảo vệ tai gì, có làm thêm việc ồn khác không.
Đọc kết quả theo kiểu so sánh
Mốc và độ dịch chuyển
Điều quan trọng nhất không phải là con số năm nay "đẹp" hay "xấu" mà là nó thay đổi bao nhiêu so với mốc. Trong chương trình bảo tồn thính giác của OSHA, một "dịch chuyển ngưỡng chuẩn" được định nghĩa là ngưỡng nghe trung bình ở các tần số 2.000, 3.000 và 4.000 Hz tụt 10 dB trở lên so với kết quả mốc, ở một trong hai tai. Khi gặp mức dịch chuyển như vậy, doanh nghiệp phải thông báo cho người lao động và rà soát lại biện pháp bảo vệ.
Ở Việt Nam, tiêu chuẩn chẩn đoán điếc nghề nghiệp do tiếng ồn được quy định trong văn bản của Bộ Y tế về bệnh nghề nghiệp. Bác sĩ khám bệnh nghề nghiệp sẽ áp dụng các tiêu chuẩn đó.
Dấu hiệu "khuyết" quanh 4.000 Hz
Thính lực đồ của người bị ảnh hưởng do tiếng ồn hay có dạng một chỗ trũng quanh 4.000 Hz, rồi lại nhích lên ở 8.000 Hz. Đây là gợi ý, không phải chẩn đoán: bác sĩ còn xem tiền sử, tuổi, các nguyên nhân khác.
Hỏi lại cho rõ
Người lao động có quyền biết kết quả khám của mình. Nếu phiếu kết quả chỉ ghi "bình thường" hay "theo dõi", hãy hỏi: tai nào, tần số nào, so với năm trước thay đổi ra sao, cần làm gì tiếp.
Khi kết quả cho thấy thính lực giảm
- Không hoảng: kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi tiếng ồn hôm trước, cảm cúm, ráy tai. Thường sẽ được đo lại để xác nhận.
- Rà lại bảo vệ tai: loại đang dùng có phù hợp không, có đeo đúng, đeo đủ suốt thời gian ồn không.
- Rà lại nguồn ồn: vị trí làm việc có máy hỏng, thiếu vỏ cách âm không; có thể luân chuyển vị trí không.
- Để ý tiếng ồn ngoài giờ làm: nghe nhạc to, đi xe máy đường dài, dùng máy khoan ở nhà cũng cộng vào.
- Đi khám chuyên khoa tai mũi họng nếu được chỉ định, và hỏi về khám phát hiện bệnh nghề nghiệp.
Những hiểu lầm hay gặp
- "Tai vẫn nghe bình thường thì không cần đo": giai đoạn đầu không tự nhận ra được.
- "Đo một lần là đủ": một kết quả đơn lẻ không nói lên xu hướng.
- "Kết quả kém thì sợ mất việc nên không khám": phát hiện sớm giúp bảo vệ phần thính lực còn lại, và là cơ sở cho quyền lợi về bệnh nghề nghiệp nếu có.
- "Đo ở đâu cũng như nhau": đo thính lực cần buồng hoặc phòng đủ yên và máy được hiệu chuẩn; kết quả ở chỗ ồn không đáng tin.
Khi nào cần đi khám ngay, không chờ đợt định kỳ
- Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai: đi khám tai mũi họng ngay.
- Ù tai mới xuất hiện và kéo dài, hoặc ù tai kèm chóng mặt.
- Đau tai, chảy dịch tai.
- Tiếng bình thường bỗng thấy quá to, đau tai.
- Bị tiếng nổ, tiếng xung rất mạnh ở gần mà không có bảo vệ tai, sau đó thấy ù hoặc nghe kém.
Góc nhìn hôm nay: một cuốn sổ cho đôi tai
Đo thính lực định kỳ không làm tai khoẻ lên, nhưng cho người lao động và nơi làm việc một thứ quý: thông tin sớm. Giữ tất cả kết quả trong một bìa hồ sơ, mỗi năm nhìn lại một lần, hỏi bác sĩ khi thấy thay đổi — vậy là đã đi trước tổn thương một bước. Tài liệu nên đọc: Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 (phần quản lý sức khoẻ người lao động), QCVN 24:2016/BYT, quy định về chương trình bảo tồn thính giác của OSHA và hướng dẫn phòng ngừa nghe kém do tiếng ồn nghề nghiệp của NIOSH.
Câu hỏi thường gặp
Người làm nơi ồn nên đo thính lực bao lâu một lần?
Nên đo trước khi bắt đầu làm để có kết quả mốc, sau đó ít nhất mỗi năm một lần. Luật An toàn, vệ sinh lao động yêu cầu khám sức khoẻ định kỳ ít nhất mỗi năm một lần, nghề nặng nhọc, độc hại ít nhất sáu tháng một lần.
Ai trả tiền khám thính lực định kỳ cho công nhân?
Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, người sử dụng lao động tổ chức và chi trả chi phí khám sức khoẻ định kỳ, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho người lao động.
Trước khi đo thính lực cần chuẩn bị gì?
Tránh tiếng ồn nhiều giờ trước khi đo, không nghe nhạc to hay đi karaoke tối hôm trước, báo nếu đang cảm cúm hay viêm tai, mang theo kết quả các năm trước và nói rõ công việc đang làm.
Kết quả thính lực năm nay kém hơn năm ngoái thì làm sao?
Thường sẽ được đo lại để xác nhận. Sau đó rà lại cách đeo bảo vệ tai, nguồn ồn ở vị trí làm việc và tiếng ồn ngoài giờ làm, đồng thời đi khám chuyên khoa tai mũi họng nếu được chỉ định.
Vì sao đo thính lực ngay sau ca làm cho kết quả không chính xác?
Tiếng ồn trong ca gây mệt tai tạm thời, làm ngưỡng nghe kém đi giả tạo. Kết quả mốc theo quy định của OSHA phải đo sau ít nhất 14 giờ không tiếp xúc tiếng ồn nơi làm việc.
