Mức ồn trong đời sống trải từ khoảng 10–20 dB của tiếng lá xào xạc tới trên 100 dB của máy khoan bê tông ở gần: một phòng ngủ yên ban đêm vào khoảng 30 dB, nói chuyện bình thường khoảng 60 dB, đường phố đông khoảng 75–85 dB. Từ khoảng 85 dBA trở lên, nghe liên tục nhiều giờ bắt đầu có nguy cơ hại tai, và thời gian an toàn giảm một nửa cho mỗi 3 dB tăng thêm. Các con số dưới đây chỉ là "khoảng", vì cùng một nguồn ồn có thể chênh nhau nhiều tuỳ khoảng cách, đời máy và căn phòng.
Đọc thang này thế nào cho đúng
Trước khi xem bảng, cần nhớ ba điều. Thứ nhất, mọi mức âm đều gắn với một khoảng cách: tiếng máy cắt cỏ 90 dB là khi người cầm máy nghe, đứng xa mười mét sẽ nhỏ hơn nhiều. Thứ hai, các con số ở đây là dBA, đã tính đến độ nhạy của tai người, và là mức điển hình khi nguồn đang hoạt động, không phải mức trung bình cả ngày. Thứ ba, thang decibel là logarit: 90 dB không phải "to hơn 60 dB một nửa", mà mang năng lượng gấp một nghìn lần và nghe to gấp khoảng tám lần.
Bảng dưới tổng hợp từ các tài liệu phổ thông của NIOSH (Viện Quốc gia về An toàn và Sức khoẻ Nghề nghiệp Mỹ), CDC, WHO và các giáo trình âm học môi trường. Các tài liệu này có thể chênh nhau vài decibel cho cùng một nguồn; chỗ nào chênh nhiều, bảng ghi một khoảng.
Bảng mức ồn đời sống
| Mức (khoảng) | Nguồn âm thanh, ví dụ | Cảm nhận |
|---|---|---|
| 0 dB | Ngưỡng nghe của tai trẻ khoẻ ở tần số nhạy nhất | Hầu như không nghe thấy |
| 10–20 dB | Tiếng lá cây xào xạc nhẹ, hơi thở đều ở gần | Rất yên |
| 25–30 dB | Phòng ngủ yên ở vùng ngoại ô ban đêm, tiếng thì thầm | Yên, hợp để ngủ |
| 35–40 dB | Thư viện, phòng ngủ thành phố khi đóng cửa sổ | Yên, nghe được tiếng nhỏ xa xa |
| 45–50 dB | Văn phòng yên, tủ lạnh chạy trong bếp, mưa nhỏ | Bình thường, dễ chịu |
| 55–60 dB | Nói chuyện bình thường ở khoảng một mét, máy rửa bát | Rõ ràng nhưng không phiền |
| 65–70 dB | Văn phòng đông người, quán cà phê nhộn nhịp, máy hút bụi ở vài mét | Phải nói to hơn chút |
| 70–75 dB | Máy hút bụi ở gần, máy sấy tóc, nhà hàng đông khách | Ồn, khó nói chuyện lâu |
| 75–85 dB | Đường phố đông xe giờ cao điểm, đứng gần bến xe buýt | Rất ồn, phải nói to |
| 80–90 dB | Xe máy, xe tải chạy qua ở gần, máy xay sinh tố | Rất ồn; nghe nhiều giờ có hại |
| 90–95 dB | Máy cắt cỏ, máy cắt gạch cầm tay, tàu điện vào ga không có vách | Khó chịu, cần bảo vệ tai nếu kéo dài |
| 95–105 dB | Máy khoan bê tông, máy cưa xích ở gần, phòng karaoke hát to | Rất khó chịu; chỉ an toàn trong thời gian ngắn |
| 105–115 dB | Khu vực sát loa ở buổi diễn nhạc, còi xe to ở gần | Nguy hiểm cho tai chỉ sau ít phút |
| 120–130 dB | Búa đóng cọc ở gần, còi hú khẩn cấp ở sát | Ngưỡng đau |
| Trên 140 dB (mức đỉnh) | Tiếng nổ, tiếng súng ở gần | Có thể gây tổn thương tai ngay lập tức |
Đặt thang này cạnh các mốc quy chuẩn
Thang mức ồn có ý nghĩa hơn khi đặt cạnh các mốc mà cơ quan quản lý và y tế dùng:
- QCVN 26:2010/BTNMT (tiếng ồn môi trường): khu vực thông thường 70 dBA từ 6 đến 21 giờ, 55 dBA từ 21 đến 6 giờ; khu vực đặc biệt như quanh bệnh viện, trường học, thư viện, nhà trẻ 55 và 45 dBA. Đây là mức tương đương trong khoảng thời gian, không phải mức tức thời.
- WHO 2018 (khuyến nghị sức khoẻ cho khu vực châu Âu): tiếng ồn giao thông đường bộ nên dưới khoảng 53 dB Lden và 45 dB Lnight.
- QCVN 24:2016/BYT (nơi làm việc): 85 dBA cho ca 8 giờ, mức đỉnh không quá 140 dBC.
Nhìn bảng sẽ thấy: một quán cà phê nhộn nhịp đã chạm mức 70 dBA của ban ngày, còn mức 55 dBA ban đêm chỉ tương đương tiếng nói chuyện ở khoảng cách vài mét. Mức ồn trong phòng ngủ để ngủ ngon cần thấp hơn nhiều — những mức như 30–35 dB thường được nhắc tới trong các hướng dẫn về giấc ngủ.
Thời gian nghe an toàn giảm nhanh thế nào
NIOSH khuyến nghị giới hạn tiếp xúc nghề nghiệp 85 dBA cho 8 giờ, với quy tắc trao đổi 3 dB: cứ tăng 3 dB thì thời gian tiếp xúc cho phép giảm một nửa. QCVN 24:2016/BYT của Việt Nam cũng dùng mốc 85 dBA trong 8 giờ và quy tắc giảm một nửa khi tăng 3 dB.
| Mức ồn trung bình | Thời gian tiếp xúc tương đương 85 dBA trong 8 giờ |
|---|---|
| 85 dBA | 8 giờ |
| 88 dBA | 4 giờ |
| 91 dBA | 2 giờ |
| 94 dBA | 1 giờ |
| 97 dBA | 30 phút |
| 100 dBA | 15 phút |
| 103 dBA | khoảng 7,5 phút |
Bảng này tính theo cách của NIOSH, dùng để thấy độ dốc: máy khoan bê tông ở khoảng 100 dB cầm trên tay mười lăm phút đã "dùng hết" mức tiếp xúc của cả ngày. Đó là lý do thợ khoan cắt chuyên nghiệp cần bảo vệ tai, và người tự sửa nhà cuối tuần cũng vậy.
Những điều bảng số không nói
- Tần số và nhịp: tiếng bass 60 dBA từ nhà bên có thể phiền hơn tiếng mưa 60 dBA. Bảng chỉ cho độ to, không cho mức phiền.
- Khoảng cách: mỗi lần xa gấp đôi một nguồn điểm ngoài trời, mức giảm khoảng 6 dB. Một chiếc xe máy 85 dB ở hai mét chỉ còn khoảng 73 dB ở tám mét.
- Đời máy và cách dùng: máy hút bụi, máy xay đời mới có thể êm hơn nhiều so với đời cũ; xe máy được bảo dưỡng tốt êm hơn xe để lâu không thay ống xả.
- Căn phòng: cùng một máy, trong phòng tường trơn, sàn đá sẽ ồn hơn trong phòng có rèm, thảm, sofa.
Góc nhìn hôm nay: tự lập thang ồn của nhà mình
Bảng phổ thông chỉ là điểm xuất phát. Thử mượn hoặc dùng một máy đo âm thanh cầm tay, đo vài nguồn quen thuộc trong nhà ở đúng vị trí mình thường đứng: máy hút bụi, máy xay, quạt, tủ lạnh, tiếng xe dưới đường khi mở cửa sổ, khi đóng cửa sổ. Ghi ra một bảng nhỏ. Bảng ấy giúp trả lời những câu cụ thể: đóng cửa sổ thì giảm được bao nhiêu, phòng nào yên nhất để làm phòng ngủ, có nên đeo chụp tai khi dùng máy mài không.
Ứng dụng đo âm thanh trên điện thoại có thể dùng để so tương đối, nhưng con số tuyệt đối thường lệch, nhất là ở mức rất thấp và rất cao. Tài liệu phổ thông về mức ồn và thính giác có thể tìm trên trang của NIOSH, CDC và WHO; còn mức giới hạn chính thức ở Việt Nam là QCVN 26:2010/BTNMT và QCVN 24:2016/BYT.
Câu hỏi thường gặp
Nói chuyện bình thường là bao nhiêu decibel?
Khoảng 55–60 dB ở khoảng cách một mét. Mức này tuỳ người nói và căn phòng; trong quán đông người, ai cũng phải nói to lên, có khi tới 70 dB.
Đường phố đông xe ồn khoảng bao nhiêu decibel?
Khoảng 75–85 dB khi đứng bên lề đường giờ cao điểm. Xe máy, xe tải chạy sát có thể cao hơn trong vài giây. Quy chuẩn môi trường tính theo mức tương đương cả khoảng thời gian, nên không so trực tiếp với số đo tức thời.
Bao nhiêu decibel thì hại tai?
Từ khoảng 85 dBA trở lên, nghe nhiều giờ liên tục bắt đầu có nguy cơ, và cứ tăng 3 dB thì thời gian an toàn giảm một nửa. Ở khoảng 100 dB, chỉ khoảng 15 phút đã bằng mức tiếp xúc của cả ngày theo khuyến nghị của NIOSH.
Phòng ngủ nên yên ở mức bao nhiêu decibel?
Các hướng dẫn về giấc ngủ thường nhắc tới mức khoảng 30–35 dB trong phòng ngủ. Khuyến nghị ngoài trời của WHO năm 2018 cho tiếng ồn giao thông ban đêm là dưới khoảng 45 dB Lnight.
Máy khoan bê tông ồn bao nhiêu decibel?
Ở gần, máy khoan bê tông thường trên 100 dB. Người cầm máy chỉ sau khoảng mười lăm phút đã đạt mức tiếp xúc cả ngày theo NIOSH, nên cần đeo nút tai hoặc chụp tai phù hợp.
