Xe điện thật sự êm ở tốc độ thấp — trong phố, trong bãi đỗ, khi tăng tốc từ đèn đỏ — vì không có tiếng nổ động cơ và ống xả. Nhưng từ khoảng 30–50 km/h trở lên, tiếng lốp lăn trên mặt đường và tiếng gió chiếm phần lớn, nên trên đường lớn, cao tốc, xe điện không êm hơn xe xăng cùng cỡ bao nhiêu. Chính vì quá êm ở tốc độ thấp, nhiều nước bắt buộc ô tô điện phải phát âm thanh cảnh báo (AVAS) để người đi bộ nghe thấy.
Xe điện êm ở đâu, ồn ở đâu
| Tình huống | Xe xăng | Xe điện |
|---|---|---|
| Đứng yên, chờ đèn | Động cơ nổ không tải | Gần như im lặng (có thể có tiếng quạt, máy nén điều hoà) |
| Tăng tốc từ chỗ dừng | Tiếng động cơ, ống xả tăng mạnh | Êm, có tiếng rít nhẹ của mô tơ, biến tần |
| Chạy chậm trong phố (dưới khoảng 30 km/h) | Tiếng động cơ chiếm ưu thế | Êm hơn rõ rệt |
| Chạy nhanh trên đường lớn | Tiếng lốp và gió chiếm ưu thế | Tiếng lốp và gió chiếm ưu thế — tương đương |
Lợi ích về tiếng ồn của xe điện vì vậy tập trung ở những nơi xe chạy chậm, dừng – chạy nhiều: phố nội đô, khu dân cư, quanh trường học, bến xe, bãi đỗ. Đó cũng chính là những nơi người dân sống sát nguồn ồn nhất.
Những tiếng ồn vẫn còn trên xe điện
- Tiếng lốp: không đổi so với xe xăng, có khi còn hơn. Xe điện thường nặng hơn vì pin, và nhiều mẫu dùng lốp rộng — cả hai đều có thể làm tiếng lăn bánh to hơn một chút.
- Tiếng gió: tăng nhanh theo tốc độ, phụ thuộc hình dáng xe, gương chiếu hậu, gioăng cửa.
- Tiếng mô tơ và biến tần: tiếng rít cao, nhỏ nhưng có tần số đặc trưng, có người nhạy cảm thấy khó chịu.
- Tiếng phụ trợ: quạt làm mát pin, máy nén điều hoà, bơm — đặc biệt nghe rõ khi sạc nhanh hoặc khi xe đứng yên.
- Trong khoang xe: khi mất tiếng động cơ che lấp, những tiếng trước đây không ai để ý — tiếng gió, tiếng lốp, tiếng lạch cạch nội thất — trở nên rõ hơn. Nhà sản xuất xe điện vì thế phải đầu tư nhiều hơn vào cách âm khoang.
AVAS: âm thanh cảnh báo cho người đi bộ
Khi ô tô điện và hybrid chạy chậm gần như không phát ra tiếng, người đi bộ — nhất là người khiếm thị, người già, trẻ em, người đang mải nhìn điện thoại — có thể không nhận ra xe đang tới. Để xử lý, các hệ thống AVAS (Acoustic Vehicle Alerting System — hệ thống cảnh báo âm thanh cho phương tiện) ra đời.
Ở châu Âu, quy định yêu cầu AVAS bắt buộc với các kiểu xe điện, hybrid mới được phê duyệt từ tháng 7/2019, và với mọi xe mới đăng ký từ tháng 7/2021. Theo quy định này, AVAS phát âm thanh liên tục khi xe chạy ở tốc độ thấp — từ lúc khởi hành tới khoảng 20 km/h — và khi lùi. Trên tốc độ đó, tiếng lốp và gió đã đủ để người đi bộ nghe thấy.
Mỹ cũng có quy định tương tự về âm thanh tối thiểu cho xe điện, hybrid ở tốc độ thấp. Âm thanh AVAS mỗi hãng một kiểu, nhưng phải đủ to, có dải tần đủ rộng để dễ nhận ra, và thay đổi theo tốc độ để người nghe đoán được xe đang nhanh hay chậm.
Có mâu thuẫn không: vừa muốn êm, vừa bắt phát tiếng
Thoạt nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng thực ra không:
- AVAS chỉ hoạt động ở tốc độ rất thấp, nơi xe xăng vốn đã ồn hơn nhiều. Mức âm AVAS được giới hạn, nhỏ hơn tiếng động cơ xăng thông thường.
- Âm AVAS được thiết kế để dễ nhận biết chứ không cần to: một âm thanh có tính chất rõ ràng nghe được ở mức thấp hơn tiếng ồn hỗn tạp.
- Trên tốc độ khoảng 20 km/h, AVAS tắt và xe điện vẫn êm hơn xe xăng ở dải phố.
Kết quả mong muốn: phố bớt ồn tổng thể, nhưng người đi bộ vẫn có tín hiệu an toàn.
Xe máy điện ở Việt Nam
Ở Việt Nam, câu chuyện xe điện chủ yếu là xe máy điện và xe đạp điện. Với đặc điểm giao thông dày đặc xe máy, dừng – chạy liên tục, chuyển sang xe máy điện có thể giảm đáng kể tiếng ồn phố — đặc biệt tiếng tăng ga ở ngã tư, tiếng nổ ống xả và những chiếc xe ồn vì ống xả hỏng hay bị thay đổi kết cấu.
Nhưng xe máy điện cũng đặt ra chuyện an toàn tương tự:
- Người đi bộ băng qua đường, ra khỏi ngõ có thể không nghe thấy xe máy điện tới gần.
- Người lái xe máy điện cần quan sát kỹ hơn, đi chậm ở ngõ hẹp, cổng trường, chợ.
- Còi vẫn là công cụ cảnh báo hợp lệ khi cần, nhưng dùng đúng lúc, bấm ngắn — không thay được việc quan sát.
Thành phố sẽ êm đến đâu khi điện hoá
Các mô phỏng và nghiên cứu ở châu Âu cho thấy điện hoá đội xe giúp giảm tiếng ồn rõ nhất ở đường phố tốc độ thấp, trong khi ở đường tốc độ cao hiệu quả nhỏ. Kết hợp với giảm tốc độ trong khu dân cư (nhiều thành phố áp dụng 30 km/h), xe điện sẽ phát huy tốt nhất, vì ở tốc độ đó tiếng lốp còn thấp.
Xe tải và xe buýt điện còn có lợi thế lớn hơn: động cơ diesel cỡ lớn ồn và nhiều tiếng trầm. Xe buýt điện dừng đón khách ở trạm gần như im lặng — một thay đổi người sống cạnh trạm cảm nhận rõ ngay.
Trạm sạc và bãi đỗ: nguồn ồn mới
Xe điện mang đến một kiểu tiếng ồn ít ai nghĩ tới: trạm sạc nhanh. Tủ sạc công suất lớn cần quạt làm mát, có khi chạy liên tục với tiếng ù đều. Khi xe đang sạc nhanh, quạt và máy nén làm mát pin trên xe cũng hoạt động mạnh. Ở bãi đỗ sát nhà dân, nhất là trạm sạc hoạt động ban đêm, tiếng ù đều này có thể gây phiền theo kiểu giống cục nóng điều hoà. Khi bố trí trạm sạc trong khu chung cư, tầng hầm hay sát nhà ở, nên tính tới vị trí đặt tủ sạc, hướng quạt thải và khoảng cách tới cửa sổ phòng ngủ.
Nếu bạn đang tính mua xe điện vì muốn êm
- Trong phố: bạn sẽ thấy khác biệt rõ, cả với chính mình lẫn với người xung quanh.
- Trên đường dài, cao tốc: độ êm trong khoang phụ thuộc vào cách âm, lốp và hình dáng xe hơn là loại động cơ. Lái thử trên cùng đoạn đường, cùng tốc độ để so.
- Chọn lốp phù hợp khi thay: lốp gai dành cho đường nhựa, đúng thông số nhà sản xuất khuyến nghị.
- Chú ý quan sát người đi bộ ở tốc độ thấp — chiếc xe của bạn yên hơn bạn nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Xe điện có êm hơn xe xăng không?
Có, rõ nhất ở tốc độ thấp trong phố và khi tăng tốc từ chỗ dừng, vì không có tiếng động cơ và ống xả. Từ khoảng 30–50 km/h trở lên, tiếng lốp và gió chiếm ưu thế nên xe điện không êm hơn xe xăng cùng cỡ bao nhiêu.
AVAS là gì?
AVAS là hệ thống cảnh báo âm thanh trên ô tô điện và hybrid, phát tiếng khi xe chạy chậm và khi lùi để người đi bộ nghe thấy. Ở châu Âu, AVAS bắt buộc với kiểu xe mới từ tháng 7/2019 và với mọi xe mới từ tháng 7/2021.
Vì sao xe điện phải phát tiếng giả?
Vì ở tốc độ thấp xe điện gần như không có tiếng, người đi bộ, nhất là người khiếm thị, người già, trẻ em, khó nhận ra xe đang tới. Âm cảnh báo chỉ hoạt động ở tốc độ thấp và được giới hạn mức âm.
Xe máy điện có nguy hiểm vì quá êm không?
Có rủi ro người đi bộ không nghe thấy xe tới gần, nhất là ở ngõ hẹp, cổng trường, chợ. Người lái cần quan sát kỹ, đi chậm ở những nơi này và dùng còi ngắn khi thật cần cảnh báo.
Vì sao trong khoang xe điện vẫn nghe tiếng ồn?
Khi không còn tiếng động cơ che lấp, tiếng lốp, tiếng gió và tiếng lạch cạch nội thất trở nên rõ hơn. Độ êm trong khoang phụ thuộc nhiều vào cách âm, gioăng cửa, lốp và hình dáng xe.
