Tường chắn âm trên cao tốc và đường trên cao giảm tiếng ồn bằng cách che khuất dòng xe khỏi tầm nhìn của người nghe phía sau. Khi đủ cao, đủ dài và kín, nó thường giảm khoảng 5–10 dB cho nhà thấp tầng ở gần ngay sau tường — tức là tiếng xe nghe nhỏ đi tới khoảng một nửa. Nhưng với nhà cao tầng nhìn thấy mặt đường từ phía trên tường, hoặc nhà ở xa, tác dụng giảm nhanh, có khi gần như không còn.
Tường chắn âm hoạt động thế nào
Âm thanh từ dòng xe muốn tới tai người phía sau tường có ba đường:
- Đi xuyên qua tường: nếu tường đủ nặng và kín, phần này rất nhỏ. Một tấm chắn có khối lượng vừa phải đã chặn tiếng xuyên tốt hơn nhiều so với phần đi vòng.
- Đi vòng qua đỉnh tường (nhiễu xạ): sóng âm uốn qua mép trên của tường rồi đi xuống phía sau. Đây là đường chính quyết định tường giảm được bao nhiêu.
- Đi vòng qua hai đầu tường, qua khe hở: tường ngắn, có khe giữa các tấm hay khe sát mặt đất làm tiếng lọt qua.
Nguyên tắc cốt lõi: nếu từ chỗ đứng của bạn vẫn nhìn thấy xe, tường gần như không giúp gì. Khi tường vừa che khuất đường nhìn tới xe, nó bắt đầu giảm được khoảng 5 dB; càng che sâu (tường càng cao so với đường nhìn), giảm càng nhiều. Trong thực tế, rất khó vượt quá khoảng 15 dB với một bức tường thông thường.
Ai được lợi, ai không
| Vị trí người nghe | Hiệu quả của tường | Lý do |
|---|---|---|
| Nhà thấp tầng sát ngay sau tường | Tốt nhất | Tường che khuất hoàn toàn dòng xe |
| Tầng trệt, tầng hai cách tường vài chục mét | Khá | Vẫn nằm trong "bóng âm" của tường |
| Tầng cao của chung cư ven đường | Ít hoặc không | Nhìn thấy mặt đường từ phía trên tường |
| Nhà ở rất xa | Giảm dần | Âm khúc xạ, phản xạ trong khí quyển, bóng âm mờ dần |
| Phía đối diện bên kia đường (tường phản xạ) | Có thể ồn hơn | Âm dội lại từ bề mặt tường cứng |
Hàng cuối là điều ít người để ý: một bức tường cứng, phẳng dựng một bên đường có thể phản xạ âm sang khu dân cư phía bên kia. Đó là lý do tường chắn ở khu đông dân thường được làm bằng tấm có mặt hút âm quay về phía đường.
Vật liệu và kiểu dáng
- Bê tông, gạch: nặng, bền, chặn tốt, nhưng phản xạ mạnh nếu không có mặt hút âm.
- Tấm kim loại đục lỗ có lõi hút âm: mặt hướng đường đục lỗ, bên trong là bông khoáng hoặc vật liệu sợi; mặt sau kín. Giảm phản xạ, nhẹ, dễ lắp trên đường trên cao.
- Tấm trong suốt (kính an toàn, nhựa trong): không che tầm nhìn, đỡ cảm giác bị nhốt; nhưng phản xạ âm và có nguy cơ chim đâm vào — thường phải dán hoạ tiết để chim nhìn thấy.
- Tường đất, đê đất trồng cây: cần nhiều mặt bằng, nhưng hiệu quả tốt và hoà vào cảnh quan.
- Đỉnh tường đặc biệt: mép trên uốn cong về phía đường, hình chữ T, hình nấm hay có ống hút âm — giúp giảm phần nhiễu xạ qua đỉnh, tương đương tường cao hơn mà không phải nâng chiều cao.
Đường trên cao và metro trên cao: bài toán khó hơn
Ở đường trên cao, nguồn ồn nằm ngang tầm tầng hai, tầng ba, thậm chí cao hơn — đúng ngang cửa sổ của nhiều nhà dân. Có thêm vài vấn đề:
- Âm thanh lan xuống cả phía dưới cầu, dội giữa mặt đường bên dưới và đáy cầu.
- Kết cấu cầu rung khi xe tải chạy qua, phát ra tiếng trầm.
- Khe co giãn giữa các nhịp cầu tạo tiếng "cộp" mỗi khi bánh xe đi qua.
- Tường chắn trên cầu bị giới hạn chiều cao và tải trọng vì gió và kết cấu.
Ở Việt Nam, tấm chắn ồn đã xuất hiện trên một số đoạn đường trên cao và cao tốc đi qua khu dân cư, cũng như trên các tuyến đường sắt đô thị. Hiệu quả cụ thể phụ thuộc vào thiết kế từng đoạn và vị trí nhà dân.
Thời tiết cũng ảnh hưởng tường chắn
Ít người biết rằng hiệu quả của tường chắn thay đổi theo thời tiết. Khi gió thổi từ phía đường về phía nhà, hoặc khi đêm có lớp không khí lạnh sát mặt đất và ấm hơn ở trên (hiện tượng nghịch nhiệt), sóng âm bị bẻ cong xuống phía mặt đất. Âm thanh vì thế có thể "vượt" qua đỉnh tường rồi rơi xuống khu phía sau nhiều hơn bình thường. Đó là lý do có những đêm người sống ở xa đường cao tốc nghe tiếng xe rõ hơn hẳn ban ngày, dù lượng xe ít hơn. Hiện tượng này giải thích vì sao các phép đo hiệu quả tường chắn thường phải ghi kèm điều kiện gió và nhiệt độ.
Những điều kiện để tường có ích
- Đủ cao để che khuất xe với nhà cần bảo vệ. Với nhà cao tầng, có khi không chiều cao nào khả thi.
- Đủ dài: tường cần kéo dài hơn khu nhà cần bảo vệ về hai phía, nếu không tiếng lọt qua hai đầu.
- Kín: không khe hở giữa các tấm, sát mặt đất. Khe nhỏ làm hỏng hiệu quả của cả bức tường.
- Đặt gần nguồn hoặc gần người nghe: tường đặt ở giữa thường kém hiệu quả nhất.
- Có mặt hút âm khi có nhà ở phía đối diện hoặc đường nằm giữa hai bức tường song song (tránh âm dội qua lại).
- Được bảo dưỡng: tấm bung, gãy, ăn mòn, khe hở mở rộng theo thời gian làm hiệu quả giảm.
Tường chắn và các giải pháp khác
Tường chắn âm chỉ là một trong nhiều công cụ. Để so sánh:
- Mặt đường giảm ồn: tác động tại nguồn, có lợi cả cho tầng cao, nhưng hiệu quả giảm dần theo năm.
- Giảm tốc độ: rẻ, hiệu quả, nhưng không phải tuyến nào cũng giảm được.
- Cửa sổ cách âm cho nhà dân: bảo vệ trong nhà, kể cả tầng cao, nhưng không giúp khi mở cửa hay ra ban công.
- Quy hoạch: đặt công trình ít nhạy cảm sát đường, nhà ở lùi xa — rẻ nhất nếu làm từ đầu.
Thường các nước kết hợp nhiều biện pháp: tường chắn cho nhà thấp tầng, mặt đường ít ồn và hỗ trợ thay cửa cho nhà cao tầng.
Nếu bạn sống cạnh một tuyến đường lớn
- Đứng ở cửa sổ phòng ngủ nhìn ra: nếu thấy mặt đường, xe chạy, thì tường chắn hiện có không che cho phòng đó.
- Cửa sổ là lá chắn cuối cùng và quan trọng nhất cho tầng cao: ron kín, cửa kép, kính hộp.
- Thấy tấm chắn bung, gãy, khe hở lớn — có thể phản ánh với phường/xã hoặc đơn vị quản lý tuyến đường.
- Khi mua nhà gần tuyến đường đang quy hoạch, hỏi xem thiết kế có tường chắn âm không và đoạn nào được che.
Câu hỏi thường gặp
Tường chắn âm cao tốc giảm được bao nhiêu decibel?
Một bức tường đủ cao, đủ dài và kín thường giảm khoảng 5–10 dB cho nhà thấp tầng ở gần sau tường. Rất khó vượt quá khoảng 15 dB với tường thông thường, và tác dụng giảm nhanh với nhà cao tầng hoặc nhà ở xa.
Vì sao chung cư tầng cao vẫn ồn dù có tường chắn âm?
Vì từ tầng cao vẫn nhìn thấy mặt đường phía trên đỉnh tường, nên âm đi thẳng tới cửa sổ mà không bị che. Với tầng cao, cửa sổ kín và kính tốt là giải pháp chính.
Tường chắn âm có làm phía bên kia đường ồn hơn không?
Có thể, nếu tường có bề mặt cứng phẳng phản xạ âm sang phía đối diện. Vì vậy ở khu đông dân, tường chắn thường dùng tấm có mặt hút âm quay về phía đường.
Tường chắn âm trong suốt có hiệu quả không?
Tấm trong suốt chặn tiếng xuyên qua tốt nếu đủ dày và kín, nhưng phản xạ âm và có nguy cơ chim đâm vào. Người ta thường dán hoạ tiết lên tấm để chim nhận ra.
Hàng cây có thay được tường chắn âm không?
Không. Hàng cây có nhiều khe hở và khối lượng nhỏ nên giảm ồn rất ít. Cây thường được trồng trước tường chắn để che và làm đẹp, không phải để thay tường.
