Tiếng ồn kinh doanh trong phố — quán bar, quán nhậu, cửa hàng mở nhạc to, loa quảng cáo đặt ra vỉa hè — khác tiếng xe ở chỗ nó có chủ, có giờ và có thể điều chỉnh được. Nó vẫn phải tuân giới hạn tiếng ồn của QCVN 26:2010/BTNMT như mọi nguồn khác, và gây ồn làm ảnh hưởng người xung quanh, nhất là ban đêm, có thể bị xử phạt hành chính. Điều khó nhất không phải luật mà là tiếng bass: decibel đo theo dBA có khi không cao, nhưng tiếng trầm vẫn xuyên tường làm nhà bên mất ngủ.
Ba kiểu tiếng ồn kinh doanh hay gặp
| Nguồn | Đặc điểm tiếng ồn | Giờ hay gây phiền |
|---|---|---|
| Quán bar, pub, quán có nhạc sống | Nhạc nền nặng bass, tiếng trống, tiếng khách hò | Từ tối tới sau nửa đêm |
| Quán nhậu, quán ăn đêm | Tiếng người nói to, cụng ly, tiếng ghế kéo, xe ra vào | Tối muộn, đặc biệt cuối tuần |
| Cửa hàng mở nhạc, loa quảng cáo vỉa hè | Nhạc phát lặp lại, lời rao lặp, âm lượng lớn hướng ra đường | Ban ngày, giờ tan tầm, mùa khuyến mãi |
Ba kiểu này gây phiền theo cách khác nhau. Quán bar phiền vì tiếng trầm về đêm. Quán nhậu phiền vì tiếng người — loại âm thanh khó lờ đi nhất vì não luôn muốn nghe hiểu lời nói. Loa quảng cáo phiền vì lặp lại: một câu rao nghe một lần thì không sao, nghe năm trăm lần trong ngày thì thành cực hình.
Vì sao tiếng bass xuyên qua tường
Âm thanh tần số thấp — tiếng trống bass, tiếng loa siêu trầm — có bước sóng dài, vài mét. Tường gạch, cửa kính chặn tiếng cao rất tốt nhưng chặn tiếng trầm kém hơn nhiều. Vì vậy đứng ngoài một quán bar, thứ còn lại sau bức tường thường chỉ là tiếng "thùm thùm" đều đặn.
Thêm một vấn đề đo đạc. Máy đo thường dùng trọng số dBA, mô phỏng tai người ở mức vừa — vốn kém nhạy với tiếng trầm. Một tiếng bass có thể chỉ cho con số dBA khiêm tốn trong phòng ngủ nhà bên, trong khi người nằm đó vẫn nghe rõ và khó ngủ. Đo theo dBC, giữ lại nhiều năng lượng tần thấp hơn, thường cho con số cao hơn hẳn — khoảng chênh giữa dBC và dBA lớn là dấu hiệu tiếng ồn có nhiều thành phần trầm.
Ngoài ra, nhạc có nhịp. Tiếng thùm thùm theo nhịp dễ "bắt tai" hơn một tiếng ù đều, nên khó chịu hơn ở cùng mức năng lượng.
Loa quảng cáo vỉa hè: chuyện nhỏ mà dai dẳng
Loa đặt trước cửa hàng, quay ra đường, phát nhạc và lời rao suốt ngày là cảnh quen ở nhiều phố buôn bán. Người bán nghĩ nó kéo khách; người sống đối diện thì chịu trận cả ngày. Mấy điểm cần biết:
- Vỉa hè là không gian công cộng; đặt loa, kệ hàng lấn vỉa hè đã là chuyện trật tự đô thị, chưa kể tiếng ồn.
- Tiếng ồn từ cơ sở kinh doanh vẫn phải nằm trong giới hạn QCVN 26:2010/BTNMT tại khu vực xung quanh, quanh trường học, bệnh viện thì ngưỡng chặt hơn (55 dBA ban ngày).
- Âm thanh lặp lại liên tục gây mệt mỏi hơn âm thanh biến đổi cùng mức — nên ngay cả loa "không to lắm" vẫn có thể làm hàng xóm bực.
Dành cho chủ quán: giữ khách mà không mất hàng xóm
Quán làm ăn lâu dài cần hàng xóm. Một lần phản ánh dẫn tới kiểm tra, xử phạt hay buộc tạm dừng nhạc tốn kém hơn nhiều so với đầu tư từ đầu. Những việc chủ quán làm được:
- Đặt giới hạn âm lượng cho dàn âm thanh (bộ giới hạn, limiter) để nhân viên hay ban nhạc không vặn quá mức đã định.
- Giảm bass trước: phần lớn phàn nàn đến từ tiếng trầm. Giảm loa siêu trầm, không đặt loa trầm sát tường chung hay sát sàn ở tầng có người ở bên dưới.
- Kê loa trên đệm chống rung, không gắn cứng loa vào tường, trần — rung truyền qua kết cấu đi xa hơn qua không khí.
- Hướng loa vào trong, không quay ra cửa, ra đường.
- Đóng cửa khi có nhạc, dùng cửa kép hay sảnh đệm ở lối vào nếu có điều kiện; cửa mở là khe hở lớn nhất.
- Xử lý tiêu âm trong quán: trần, tường có vật liệu hút âm giúp quán bớt vang, khách không phải nói to, nhạc không cần vặn to — cả hai đều giảm tiếng thoát ra ngoài. Chọn vật liệu có phân hạng chống cháy; không dùng mút xốp thường dễ cháy.
- Giảm dần về khuya: hạ nhạc từ sau 22 giờ, nhắc khách giữ trật tự khi ra về, tổ chức chỗ để xe để tiếng nổ máy, tiếng gọi nhau không đổ ra cửa nhà người khác.
- Có số điện thoại cho hàng xóm: để họ gọi thẳng cho quản lý trước khi phải gọi cho chính quyền.
Lưu ý an toàn: cách âm, tiêu âm không được bịt lối thoát hiểm, che cửa sổ thoát nạn hay dùng vật liệu dễ cháy. Những vụ cháy quán karaoke, quán bar có trần ốp xốp là bài học đắt giá.
Dành cho người sống cạnh quán
Thứ tự ứng xử nên theo:
- Nói chuyện trực tiếp với chủ quán hoặc quản lý, vào giờ quán vắng, nói cụ thể: "Từ 22 giờ tiếng bass nghe rõ trong phòng ngủ tầng hai nhà mình". Đề nghị cụ thể (giảm bass, đóng cửa, hạ nhạc sau giờ nào) dễ được chấp nhận hơn đòi "đừng mở nhạc".
- Nếu không thay đổi, gửi lời nhắn bằng văn bản, lịch sự, ghi rõ thời gian.
- Báo tổ dân phố, ban quản trị nếu nhiều hộ cùng bị ảnh hưởng.
- Đề nghị tổ hoà giải ở cơ sở giúp hai bên ngồi lại.
- Phản ánh với công an hoặc UBND phường/xã khi tiếng ồn kéo dài về đêm. Mức xử phạt theo quy định hiện hành do cơ quan có thẩm quyền áp dụng.
Không nên trả đũa bằng loa, gõ tường hay những cách "dội ngược" — vừa không giải quyết được vấn đề, vừa có thể khiến chính mình vi phạm.
Phố kinh doanh và phố ở: chuyện quy hoạch
Gốc rễ của nhiều tranh chấp là phố nhà ống Việt Nam vừa để ở vừa để buôn bán: tầng trệt là quán, tầng trên là nhà ở, sát vách là nhà dân khác. Nhiều thành phố trên thế giới xử lý bằng cách phân vùng: khu được phép hoạt động về đêm với giờ đóng cửa muộn, khu dân cư thuần với giờ đóng cửa sớm. Một số nơi còn yêu cầu quán có nhạc sống phải có đánh giá âm học trước khi cấp phép.
Ở Anh, nguyên tắc "tác nhân thay đổi" (agent of change) được đưa vào khung chính sách quy hoạch từ khoảng năm 2018: ai đến sau thì chịu trách nhiệm giảm ồn. Quán nhạc mở cạnh nhà dân phải tự cách âm; ngược lại, chung cư mới xây cạnh một quán nhạc lâu năm phải tự lo cách âm cho căn hộ, không được đòi quán đóng cửa. Cách nghĩ này công bằng và đáng tham khảo.
Câu hỏi thường gặp
Quán bar mở nhạc to ban đêm thì báo ai?
Trước hết nói chuyện với chủ quán hoặc quản lý. Nếu không cải thiện, báo tổ dân phố, tổ hoà giải, rồi công an hoặc UBND phường/xã. Gây ồn ban đêm làm ảnh hưởng khu dân cư có thể bị xử phạt theo quy định hiện hành.
Vì sao đo dBA không cao mà tiếng bass vẫn khó chịu?
Trọng số dBA kém nhạy với tần số thấp nên đánh giá thấp tiếng trầm. Tiếng bass lại xuyên tường tốt và có nhịp, nên vẫn nghe rõ và gây khó ngủ dù con số dBA khiêm tốn. Đo theo dBC thường phản ánh tiếng trầm tốt hơn.
Cửa hàng đặt loa quảng cáo ra vỉa hè có được không?
Đặt loa lấn vỉa hè đã đụng tới quy định về trật tự đô thị, và tiếng ồn vẫn phải trong giới hạn QCVN 26:2010/BTNMT. Nếu gây phiền kéo dài, người dân có thể phản ánh với phường/xã.
Chủ quán làm gì để giảm tiếng ồn ra ngoài?
Hiệu quả nhất là giới hạn âm lượng, giảm loa siêu trầm, kê loa trên đệm chống rung, hướng loa vào trong và đóng cửa khi có nhạc. Xử lý tiêu âm trong quán bằng vật liệu chống cháy giúp quán bớt vang để không phải vặn to.
Nguyên tắc agent of change là gì?
Đó là nguyên tắc quy hoạch: bên đến sau chịu trách nhiệm giảm ồn. Quán nhạc mới mở cạnh nhà dân phải tự cách âm, còn chung cư mới xây cạnh quán nhạc lâu năm phải tự lo cách âm cho căn hộ.
