Phòng khách nhà mới bị vang vì gần như mọi bề mặt đều cứng và phẳng: sàn gạch hoặc đá, tường sơn, trần thạch cao, mảng kính lớn, nội thất tối giản ít vải. Cách xử lý hiệu quả nhất là thêm vật liệu mềm ở đúng chỗ — thảm có đế ở khu ngồi, rèm vải dày xếp nếp, kệ sách hoặc tấm tiêu âm trên mảng tường trống đối diện nhau, và một phần trần nếu trần cao. Thường chỉ cần xử lý chừng một phần năm đến một phần tư diện tích bề mặt là tiếng dội đã gọn hẳn.
Những kiểu phòng khách hay vang nhất
Không phải phòng nào cũng vang như nhau. Ở nhà Việt hiện nay, có vài kiểu bố trí làm tiếng dội nặng hơn hẳn:
- Căn hộ vừa nhận bàn giao: sàn gạch men bóng, tường sơn trắng, chưa có rèm, chưa có sofa. Nói chuyện qua điện thoại cũng thấy tiếng mình vọng lại.
- Nhà phố có phòng khách thông tầng: thể tích lớn gấp đôi, gấp ba, mà diện tích đồ mềm thì không tăng. Theo công thức Sabine, thể tích càng lớn thời gian vang càng dài.
- Phong cách tối giản: sofa da, bàn kính, kệ tivi treo tường, không thảm, không rèm hoặc chỉ có rèm cuốn mỏng. Đẹp trong ảnh, khó chịu khi cả nhà cùng nói.
- Phòng khách liền bếp và bàn ăn: thêm mặt bếp đá, tủ bếp sơn bóng, mặt bàn ăn cứng; tiếng chén bát, máy hút mùi dội khắp không gian chung.
- Vách kính lớn ra ban công: kính là một trong những bề mặt phản xạ mạnh nhất ở tần số trung và cao.
Âm thanh dội ở đâu trước
Trước khi mua bất cứ thứ gì, nên biết tiếng dội đến từ đâu. Trong một phòng khách, có ba nhóm phản xạ đáng quan tâm.
Hai mặt song song
Hai bức tường trống đối diện nhau, hoặc sàn gạch và trần phẳng, tạo ra tiếng dội lặp nhanh (flutter echo). Vỗ tay giữa phòng sẽ nghe thấy tiếng "rèn rẹt" như dây lò xo. Đây là loại dội khó chịu nhất và cũng dễ sửa nhất: chỉ cần một trong hai mặt có vật hút hoặc vật làm tán âm.
Phản xạ sớm quanh chỗ ngồi
Khi ngồi sofa xem tivi hay nói chuyện, tiếng từ người đối diện tới tai theo đường thẳng, rồi rất nhanh sau đó là tiếng dội từ tường bên cạnh, từ mặt bàn kính, từ trần ngay trên đầu. Những tiếng dội sớm này làm lời nói kém sắc nét. Có một mẹo cũ: một người ngồi ở chỗ nghe, người kia cầm gương áp sát tường đi dọc; chỗ nào người ngồi thấy được nguồn âm (tivi, loa, người nói) trong gương thì đó là điểm phản xạ sớm cần xử lý.
Trần
Với phòng khách thông tầng hoặc trần cao trên 3,5 m, trần chiếm diện tích lớn nhất mà lại hay bị bỏ quên. Một mảng trần tiêu âm (tấm bông khoáng, tấm gỗ đục lỗ hay khe rãnh có lớp hút phía sau) do thợ trần làm đúng kỹ thuật có thể hiệu quả hơn mọi món đồ kê dưới sàn.
Thứ tự xử lý: từ dễ đến khó
| Bước | Việc làm | Tác dụng chính |
|---|---|---|
| 1 | Thảm lớn có lớp đế dưới bộ sofa và bàn trà | Giảm dội sàn – trần, giảm tiếng bước chân, tiếng kéo ghế |
| 2 | Rèm vải dày, may xếp nếp, treo cách kính 10–15 cm | Chặn phản xạ của mảng kính, hút âm trung – cao |
| 3 | Kệ sách, tủ trưng bày nhiều ngăn trên tường trống đối diện | Phá mặt phẳng song song, tán âm |
| 4 | Sofa, ghế bọc vải, gối tựa, đôn nệm | Hút âm trung, góp phần ở âm trầm khi đệm dày |
| 5 | Tấm tiêu âm ở điểm phản xạ sớm, sau sofa, trên trần | Xử lý trúng chỗ, hiệu quả rõ nhất |
Nhiều nhà dừng ở bước 3–4 đã thấy đủ. Bước 5 dành cho phòng thông tầng, phòng có hệ loa nghe nhạc, hoặc nhà có người lớn tuổi nghe kém cần lời nói rõ.
Chọn tấm tiêu âm cho phòng khách
Tấm tiêu âm cho nhà ở bây giờ có nhiều dạng nhìn như đồ trang trí: tấm gỗ khe rãnh dán trên nền nỉ, tấm sợi polyester ép nhiều màu, khung tranh vải căng bên trong là bông khoáng. Vài điều nên để ý:
- Độ dày quan trọng: tấm mỏng vài milimét chủ yếu hút âm cao. Tấm dày hơn, hoặc lắp cách tường một khoảng không khí, mới hút được xuống dải trung – trầm.
- Đọc hệ số NRC hoặc αw: số càng gần 1 càng hút nhiều. Hệ số này đo trong phòng thí nghiệm theo cách lắp cụ thể; lắp khác đi thì kết quả khác.
- An toàn cháy: ưu tiên vật liệu có phân hạng chống cháy, nhất là gần bếp, ổ điện, đèn chiếu. Mút xốp trang trí giá rẻ dễ bắt lửa và sinh khói độc.
- Bụi sợi: tấm có lõi bông khoáng, bông thuỷ tinh phải được bọc kín vải hoặc màng; khi cắt, lắp nên đeo găng, khẩu trang, kính, và dọn sạch sợi vụn.
- Không treo vật nặng lên trần thạch cao khi chưa hỏi thợ hoặc kỹ sư; trần căn hộ chung cư muốn sửa thường phải báo ban quản lý.
Đừng xử lý quá tay
Một phòng khách hút âm quá nhiều nghe "chết": tiếng nói lạc, nhạc mất sức sống, không khí như phòng chờ. Phòng khách nhà ở chỉ cần thời gian vang khoảng nửa giây, không cần khô như phòng thu. Nên rải vật liệu ở nhiều chỗ, mỗi chỗ một ít, thay vì phủ kín một bức tường. Kết hợp vật liệu hút (thảm, rèm, tấm tiêu âm) với vật làm tán âm (kệ sách lởm chởm, tường ốp lam gỗ, cây cảnh lớn) cho tiếng nghe tự nhiên hơn.
Một sai lầm hay gặp khác là dán vật liệu tiêu âm lên tường chung với nhà bên với hy vọng "chặn tiếng hàng xóm". Tiêu âm giúp phòng mình bớt vang, nhưng không làm tường nặng hơn hay kín hơn, nên tiếng nhà bên vẫn lọt sang gần như cũ. Đừng nhầm hai việc.
Tình huống cụ thể
Nhà có trẻ nhỏ
Thảm xốp ghép, thảm chơi dày cho trẻ là vật hút âm sàn rất tốt. Tấm tiêu âm sợi polyester không có sợi khoáng, mặt mềm, lau được, hợp để gắn ở độ cao trẻ chạm tới. Kiểm tra tấm gắn chắc chắn, không có mép sắc.
Phòng khách có tivi lớn và loa
Ưu tiên xử lý tường hai bên chỗ ngồi và tường phía sau sofa. Tiếng thoại phim sẽ rõ hơn ở mức âm lượng thấp hơn — nghĩa là cũng bớt ồn sang nhà bên.
Nhà thuê
Ưu tiên đồ di chuyển được: thảm, rèm treo trên thanh, kệ sách đứng, tấm tiêu âm dựng trên chân hoặc treo bằng móc không khoan. Hỏi chủ nhà trước khi khoan tường, bắt vít vào trần.
Biết đã đủ chưa
Không cần máy đo. Sau mỗi bước, làm lại hai phép thử: vỗ tay giữa phòng nghe đuôi tiếng, và nói chuyện bình thường giữa hai người ngồi xa nhất. Khi tiếng vỗ tay tắt gọn, không còn tiếng rít lò xo, và hai người nói chuyện không phải nhắc lại, phòng khách đã ổn cho sinh hoạt. Nhà có người cao tuổi đeo máy trợ thính nên hỏi ý họ — người nghe kém nhạy với tiếng vang hơn người nghe bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phòng khách nhà mới bị vang?
Nhà mới thường toàn bề mặt cứng như gạch, đá, kính, tường sơn, lại chưa có rèm, thảm, sofa vải. Âm thanh dội qua lại nhiều lần trước khi tắt. Khi thêm đồ mềm và vật liệu hút âm, tiếng vang giảm rõ.
Cách giảm tiếng vang trong phòng khách đơn giản nhất là gì?
Trải thảm có đế ở khu ngồi, treo rèm vải dày xếp nếp ở cửa kính, kê kệ sách hoặc tủ lên mảng tường trống đối diện nhau. Ba việc này không cần thi công. Nếu vẫn vang mới tính đến tấm tiêu âm.
Phòng khách thông tầng xử lý vang thế nào?
Phòng thông tầng có thể tích lớn nên vang lâu hơn. Trần và mảng tường cao là diện tích lớn nhất, nên xử lý ở đó hiệu quả nhất, thường bằng tấm tiêu âm do thợ lắp. Đồ đạc dưới sàn chỉ giúp một phần.
Treo tranh vải có giảm vang không?
Tranh canvas mỏng giảm rất ít. Khung tranh vải căng có lõi bông khoáng hoặc sợi polyester dày vài phân thì hút âm đáng kể và vẫn trông như tranh trang trí.
Dán tấm tiêu âm lên tường chung có chặn được tiếng hàng xóm không?
Không. Tấm tiêu âm chỉ giảm tiếng vang trong phòng mình. Chặn tiếng nhà bên cần cách âm: làm tường nặng hơn, kín hơn, có lớp tách rời, và thường phải hỏi kỹ sư, ban quản lý.