Phố đi bộ, phố đêm: tiếng ồn lễ hội và người dân sống quanh

Phố đi bộ và phố đêm giảm được tiếng xe nhưng mang tới một kiểu ồn khác: nhạc biểu diễn đường phố, loa của quán, tiếng đám đông và tiếng dọn dẹp sau nửa đêm. Với du khách đó là không khí lễ hội, với người sống ở tầng trên các mặt phố ấy là những đêm khó ngủ kéo dài hàng năm. Muốn phố đêm sống được lâu thì phải có luật chơi rõ: giờ kết thúc, giới hạn âm lượng, và một kênh để cư dân lên tiếng.

Phố đi bộ có thật sự yên hơn không

Câu trả lời là "yên hơn theo một cách, ồn hơn theo cách khác". Khi cấm xe, tiếng động cơ và tiếng còi biến mất — đây là phần lớn tiếng ồn nền của phố thường ngày. Nhưng đi kèm là những nguồn mới:

Điểm khác biệt quan trọng: tiếng xe là tiếng ồn nền mà người ta quen dần, còn nhạc và tiếng người có nội dung, có nhịp, não khó lờ đi. Hai mức ồn bằng nhau trên máy đo có thể gây phiền khác nhau rất xa.

Những phố đi bộ quen thuộc ở Việt Nam

Không gian đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm ở Hà Nội bắt đầu từ năm 2016, mở vào các tối cuối tuần, rồi mở rộng ra một số tuyến phố cổ. TP.HCM có phố đi bộ Nguyễn Huệ và khu phố Tây Bùi Viện; nhiều thành phố du lịch như Đà Nẵng, Hội An, Nha Trang, Đà Lạt, Phú Quốc cũng có phố đêm, chợ đêm của mình.

Mỗi nơi một kiểu âm thanh. Phố đi bộ quanh hồ có không gian rộng, tiếng ồn tản ra; nhiều điểm biểu diễn nhỏ đặt cách nhau. Những phố hẹp, nhà san sát với quán bar mở nhạc lớn hai bên thì âm thanh dội qua lại giữa hai dãy nhà, cộng dồn lên. Người ở tầng hai, tầng ba các mặt phố này chịu ảnh hưởng nặng nhất.

Vì sao tiếng ồn phố đêm khó chịu đến thế

• Thời điểm: cao điểm từ 20 giờ tới sau nửa đêm, đúng lúc người dân cần nghỉ. Quy chuẩn QCVN 26:2010/BTNMT chỉ cho phép 55 dBA ở khu vực thông thường từ 21 giờ — mức mà một đám đông vui vẻ dễ vượt.
• Nhiều loa cạnh tranh: khi quán bên này mở to, quán bên kia mở to hơn để khách nghe rõ nhạc của mình. Mức ồn cả phố leo thang.
• Hiệu ứng Lombard: trong môi trường ồn, người ta tự động nói to hơn. Nhạc to làm khách nói to, khách nói to làm quán vặn nhạc to.
• Không có hồi kết rõ: phố đóng lúc nửa đêm, nhưng dọn dẹp, khách tản về, xe chở hàng tới kéo dài thêm cả giờ.
• Lặp lại mỗi tuần: một đêm lễ hội người ta chịu được; năm mươi hai cuối tuần một năm thì không.

Thành phố khác quản lý tiếng ồn ban đêm thế nào

Nhiều thành phố có kinh tế đêm phát triển đã thử các cách sau:

• Giờ kết thúc rõ ràng cho nhạc ngoài trời và nhạc phát ra phố, tách với giờ đóng cửa quán.
• Giới hạn âm lượng tại mặt tiền nhà ở gần nhất, không phải tại loa — vì cái cần bảo vệ là phòng ngủ người dân.
• Cấp phép biểu diễn đường phố: chỉ định điểm diễn, giới hạn loa khuếch đại, luân phiên vị trí để một nhà không phải nghe cùng một nghệ sĩ suốt đêm.
• Người điều phối kinh tế đêm: một số thành phố châu Âu như Amsterdam có chức danh thường gọi là "thị trưởng ban đêm", làm cầu nối giữa quán xá, cư dân và chính quyền.
• Nguyên tắc "tác nhân thay đổi": ai đến sau chịu trách nhiệm giảm ồn — quán mới phải cách âm, nhà mới xây cạnh khu đêm phải tự cách âm.
• Hỗ trợ cách âm nhà ở cho cư dân sống trong vùng phố đêm được quy hoạch.

Lễ hội lớn: một đêm, nhiều đêm

Lễ hội âm nhạc, đêm giao thừa, sự kiện lớn có đặc điểm riêng: âm lượng rất cao nhưng có thời hạn. Cách làm phổ biến của ban tổ chức chuyên nghiệp:

1. Thông báo trước cho cư dân quanh khu vực về ngày, giờ bắt đầu và kết thúc.
2. Hướng sân khấu và loa ra phía ít nhà ở nhất.
3. Đặt điểm theo dõi mức ồn ở rìa khu dân cư gần nhất, điều chỉnh âm lượng khi vượt mức đã thoả thuận.
4. Có đường dây nóng cho cư dân phản ánh trong đêm diễn.
5. Kết thúc đúng giờ — đây là điều cư dân nhớ lâu nhất.

Nếu bạn sống trên một phố đêm

Chọn sống ở trung tâm sôi động là đổi lấy sự tiện lợi bằng một phần yên tĩnh. Nhưng không có nghĩa là phải chịu mọi thứ. Những việc làm được:

• Ưu tiên phòng ngủ phía sau, xa mặt phố. Đổi chức năng phòng nếu có thể: phòng khách ra mặt tiền, phòng ngủ vào trong.
• Cửa sổ là điểm yếu: ron kín, cửa sổ kép hoặc kính hộp làm giảm đáng kể tiếng người và nhạc tần trung, cao. Tiếng bass thì khó chặn hơn.
• Rèm dày, nặng giúp một phần cho tiếng tần cao và giảm vang trong phòng, không thay được cửa kín.
• Kết nối với cư dân khác qua tổ dân phố: tiếng nói chung của nhiều hộ được lắng nghe hơn một hộ.
• Phản ánh đúng kênh: quán cụ thể gây ồn quá giờ thì nói với quán trước, rồi tổ dân phố, rồi công an hoặc UBND phường/xã.

Nếu đang tính mua hay thuê nhà trên phố đi bộ, phố đêm: đến xem vào tối thứ Bảy, ở lại tới sau nửa đêm, đứng trong phòng ngủ đóng cửa sổ. Năm phút như vậy cho biết nhiều hơn mọi lời giới thiệu.

Khi nào cần đi khám

Sống lâu ngày trong tiếng ồn ban đêm có thể làm giấc ngủ chập chờn mà không nhận ra. Nên gặp bác sĩ (nội khoa, thần kinh hoặc tâm lý lâm sàng) nếu mất ngủ kéo dài nhiều tuần, đau đầu thường xuyên, mệt mỏi ban ngày ảnh hưởng công việc. Gặp bác sĩ tai mũi họng nếu ù tai kéo dài, đau tai, hoặc thấy nghe kém đi; nghe kém đột ngột, nhất là một bên, thì cần khám ngay.