Mút tiêu âm gai, kim tự tháp có ích khi dùng để giảm vang và tiếng dội trong phòng ở dải tiếng trung và cao: đặt ở các điểm phản xạ gần bàn làm việc, giữa hai mặt tường song song gây tiếng dội lặp, sau lưng người nói khi thu giọng hay họp trực tuyến. Nó không cách âm với nhà bên, gần như không tác dụng với tiếng trầm nếu mỏng, và mút polyurethane thông thường là vật liệu dễ cháy, sinh khói độc. Dùng ít, đặt đúng chỗ, chọn loại có phân hạng chống cháy.
Mút gai là gì và vì sao có hình gai
Mút tiêu âm phổ biến làm từ xốp polyurethane hở ô: một mạng lưới vách mỏng với các ô thông nhau, không khí đi vào được. Đây đúng là kiểu vật liệu xốp hút âm bằng ma sát. Một số loại làm từ xốp melamine, nhẹ hơn và thường có phân hạng cháy tốt hơn.
Bề mặt cắt thành gai, kim tự tháp, rãnh sóng, hình hộp trứng nhằm mấy mục đích: tăng diện tích tiếp xúc với không khí, tạo chuyển tiếp dần từ không khí vào vật liệu để âm "trượt" vào thay vì dội ra, và tạo vẻ ngoài dễ nhận biết. Nhưng phần lõm giữa các gai mỏng hơn tổng độ dày. Một tấm gai "5 cm" tính cả đỉnh gai có phần nền mỏng hơn nhiều, nên hút âm thường kém một tấm phẳng dày 5 cm cùng vật liệu ở dải trung thấp.
Giới hạn vật lý cần biết trước khi mua
- Không chặn tiếng giữa hai phòng. Mút nhẹ, đầy lỗ thông, không khí đi xuyên qua được. Tiếng nhà bên, tiếng xe ngoài đường không nhỏ đi đáng kể.
- Chủ yếu hút tiếng trung và cao. Với tấm dày 2,5–5 cm dán sát tường, hiệu quả rõ ở vùng tiếng nói, tiếng gõ, tiếng xì, gần như không có tác dụng với tiếng ù trầm dưới khoảng 250 Hz.
- Dán kín phòng gây mất cân bằng. Hút hết tiếng cao mà để nguyên tiếng trầm làm phòng nghe "bí", "ồm", thiếu tự nhiên.
- Xuống cấp theo thời gian. Xốp polyurethane bị ánh nắng, nhiệt, độ ẩm làm ngả vàng, giòn, vụn dần sau vài năm, bụi xốp rơi ra.
Những chỗ đặt mút có ích
1. Điểm phản xạ sớm quanh chỗ ngồi
Khi ngồi ở bàn làm việc, nghe loa hoặc nói vào micro, âm từ loa hay từ miệng dội vào tường bên cạnh, bàn, trần phía trên rồi tới tai hoặc micro chỉ chậm hơn âm trực tiếp vài phần nghìn giây. Những phản xạ sớm này làm tiếng nghe "nhoè". Cách tìm điểm phản xạ: ngồi đúng chỗ, nhờ người cầm gương nhỏ áp dọc tường bên; vị trí mà từ chỗ ngồi nhìn thấy loa (hoặc chính miệng mình nếu đang nói) trong gương là điểm cần đặt tấm hút âm. Vài tấm đặt đúng ở hai tường bên và trần phía trên có tác dụng hơn dán kín cả phòng.
2. Hai mặt song song gây tiếng dội lặp
Hành lang hẹp, phòng tắm, phòng trống có hai tường song song trơn thường có tiếng dội lặp (flutter echo): vỗ tay nghe "tạch-tạch-tạch" líu ríu kéo dài. Chỉ cần phá một trong hai mặt bằng vài tấm hút âm đặt ngang tầm tai là tiếng dội lặp giảm rõ.
3. Sau lưng người nói khi họp trực tuyến
Micro thu cả tiếng dội từ tường phía sau và hai bên người nói. Vài tấm hút âm ở tường đối diện miệng (phía sau màn hình) và hai bên giúp giọng gọn hơn. Rèm dày, kệ sách cũng làm được việc này.
4. Bên trong hộp, tủ thiết bị
Lót bên trong tủ đựng thiết bị có quạt (ví dụ tủ mạng, tủ máy tính) để giảm tiếng quạt dội. Cần chừa đủ đường gió tản nhiệt và tránh xa linh kiện nóng; chỉ dùng mút có phân hạng chống cháy.
Những chỗ không nên dùng
- Dán lên tường chung để mong chặn tiếng hàng xóm.
- Dán kín trần, tường phòng ngủ, phòng trẻ em.
- Dán quanh bếp, sau tủ lạnh, gần ổ điện, bộ nguồn đèn, máy sưởi.
- Ở quán karaoke, quán bar, phòng hát gia đình diện tích lớn: nơi có nhiều thiết bị điện, đèn, đông người.
- Ở lối thoát nạn, cầu thang bộ, hành lang chung của toà nhà.
Mút và lửa: phần quan trọng nhất của bài
Xốp polyurethane thông thường bắt lửa nhanh, cháy lan rất nhanh trên bề mặt, nhỏ giọt cháy, và sinh khói đen dày có khí độc như cacbon monoxit, hydro xyanua. Trong một căn phòng dán kín mút, đám cháy có thể phát triển trong vài phút, khói làm mất tầm nhìn và gây ngạt trước cả khi lửa tới.
Thế giới đã có những vụ cháy nghiêm trọng liên quan đến xốp dùng làm lớp tiêu âm, tiêu biểu là vụ cháy hộp đêm The Station ở Rhode Island (Mỹ) năm 2003, khi pháo sáng sân khấu bắt vào lớp xốp trên tường. Bài học được nhắc lại trong nhiều tài liệu phòng cháy: lớp tiêu âm bằng xốp không có khả năng chống cháy là mồi lửa.
Nếu dùng:
- Chọn mút có phân hạng chống cháy theo một tiêu chuẩn được công nhận, có tài liệu thử nghiệm của sản phẩm cụ thể. "Mút chống cháy" không có nghĩa là không cháy; nó chỉ khó bắt lửa và cháy lan chậm hơn.
- Cân nhắc xốp melamine hoặc tấm sợi khoáng, sợi polyester có phân hạng tốt hơn cho cùng mục đích.
- Dùng diện tích nhỏ, đúng điểm cần thiết.
- Giữ xa nguồn nhiệt, đèn, thiết bị điện. Nhà có mút nên có thiết bị báo khói.
- Nơi kinh doanh, nơi đông người: tuân thủ quy chuẩn an toàn cháy hiện hành về vật liệu hoàn thiện, hỏi đơn vị tư vấn phòng cháy.
So sánh mút gai với các lựa chọn khác
| Vật liệu | Hút âm (cùng độ dày) | An toàn cháy | Độ bền, bụi |
|---|---|---|---|
| Mút polyurethane gai thường | Khá ở tiếng cao, kém ở trầm | Kém, dễ cháy, khói độc | Ngả vàng, vụn theo thời gian |
| Mút polyurethane có phân hạng chống cháy | Tương tự | Tốt hơn, vẫn cháy được | Tương tự |
| Xốp melamine | Tốt, nhẹ | Thường tốt hơn polyurethane | Dễ sứt mép khi va chạm |
| Tấm sợi polyester ép | Khá đến tốt tùy độ dày | Tùy sản phẩm, xem phân hạng | Bền, không rụng sợi ngứa |
| Tấm bông khoáng bọc vải | Tốt, kể cả khi dày | Lõi không cháy | Cần bọc kín sợi |
Góc nhìn hôm nay: ít mà đúng chỗ
Hình ảnh căn phòng dán kín mút gai đã gắn với chữ "cách âm" trong đầu nhiều người, nhưng đó là hiểu nhầm cả về công dụng lẫn rủi ro. Dùng mút như một công cụ nhỏ: vài tấm ở điểm phản xạ, một mảng phá tiếng dội lặp, chọn loại có phân hạng chống cháy. Muốn chặn tiếng, đi đường cách âm. Muốn phòng bớt vang một cách an toàn và bền hơn, cân nhắc tấm sợi polyester, tấm bông bọc vải, rèm và thảm.
Câu hỏi thường gặp
Mút tiêu âm gai có cách âm được không?
Không. Mút gai hút bớt tiếng vang trong phòng ở dải trung và cao, nhưng nhẹ và đầy lỗ thông nên không chặn được tiếng giữa hai phòng hay tiếng ngoài đường.
Nên dán mút tiêu âm ở đâu?
Ở các điểm phản xạ sớm quanh chỗ ngồi (tường bên, trần phía trên), trên một trong hai mặt tường song song gây tiếng dội lặp, và sau lưng hoặc đối diện người nói khi họp trực tuyến. Không cần dán kín phòng.
Mút tiêu âm có dễ cháy không?
Mút polyurethane thông thường rất dễ cháy, cháy lan nhanh và sinh khói độc. Nếu dùng, chọn loại có phân hạng chống cháy, dùng diện tích nhỏ, giữ xa nguồn nhiệt, thiết bị điện, và nên có thiết bị báo khói.
Mút gai và mút phẳng loại nào hút âm tốt hơn?
Ở cùng độ dày tính cả đỉnh gai, tấm phẳng có nhiều vật liệu hơn nên thường hút tốt hơn ở dải trung thấp. Hình gai giúp tăng diện tích bề mặt và chuyển tiếp âm vào vật liệu, nhưng không làm vật liệu hút được tiếng trầm.
Mút tiêu âm dùng được bao lâu?
Xốp polyurethane bị nắng, nhiệt, độ ẩm làm ngả vàng, giòn và vụn dần sau vài năm. Khi thấy mút rụng bụi, vỡ vụn thì nên thay, nhất là trong phòng ở và phòng trẻ em.
