Vật liệu tiêu âm và an toàn cháy: chọn sao cho khỏi thành mồi lửa

Vật liệu tiêu âm dễ thành mồi lửa vì nó xốp, nhiều không khí bên trong và thường được dán diện tích lớn trên tường, trần. Chọn an toàn nghĩa là: ưu tiên vật liệu không cháy hoặc khó cháy (bông khoáng, tấm len gỗ kết dính khoáng, tấm có phân hạng cháy tốt), xem phân hạng cháy của sản phẩm hoàn chỉnh có tài liệu thử nghiệm, hạn chế mút xốp polyurethane, giữ vật liệu xa nguồn nhiệt và thiết bị điện, và với nơi kinh doanh, đông người thì tuân thủ quy chuẩn an toàn cháy hiện hành.

Vì sao vật liệu tiêu âm nguy hiểm hơn ta nghĩ

Lửa cần ba thứ: nhiên liệu, ô xy và nhiệt. Vật liệu tiêu âm xốp hội đủ hai thứ đầu: bản thân nó (nếu là nhựa, sợi tổng hợp, gỗ) là nhiên liệu, và cấu trúc xốp chứa đầy không khí. Thêm nữa:

• Diện tích lớn, phủ trên cao. Lửa lan lên trên và lan ngang theo trần rất nhanh. Trần phủ vật liệu dễ cháy làm đám cháy lan khắp phòng chỉ trong thời gian ngắn.
• Khói độc. Xốp polyurethane khi cháy sinh khói đen dày có cacbon monoxit, hydro xyanua; nhựa PVC sinh hydro clorua. Trong các vụ cháy nhà, khói thường là nguyên nhân gây tử vong chính, trước cả lửa.
• Nhỏ giọt cháy. Nhiều loại nhựa chảy ra, rơi thành giọt lửa, làm cháy lan xuống sàn, đồ đạc bên dưới.
• Thường đặt ở nơi có nhiều thiết bị điện: phòng karaoke, phòng nghe nhạc, phòng thu, quán bar, với loa, ampli, đèn, dây dẫn.

Những vụ cháy hộp đêm như The Station (Mỹ, 2003) hay Kiss (Brazil, 2013) đều được các báo cáo điều tra ghi nhận có lớp xốp trên tường, trần bị pháo sáng sân khấu bắt lửa. Ở Việt Nam, các vụ cháy quán karaoke những năm gần đây cũng khiến vật liệu tiêu âm trong cơ sở kinh doanh trở thành đối tượng kiểm tra phòng cháy.

Đọc phân hạng cháy: ba hệ thường gặp

Hệ châu Âu (EN 13501-1)

Chia vật liệu thành các hạng A1, A2, B, C, D, E, F: A1 là không cháy, A2 gần như không cháy, B đến E cháy được ở mức tăng dần, F là chưa thử hoặc không đạt. Kèm theo là chỉ số khói s1, s2, s3 (s1 ít khói nhất) và nhỏ giọt cháy d0, d1, d2 (d0 không nhỏ giọt). Ví dụ "B-s1, d0" là khó cháy, ít khói, không nhỏ giọt.

Hệ Mỹ (ASTM E84)

Đo chỉ số lan truyền lửa trên bề mặt và chỉ số sinh khói. Hạng Class A (chỉ số lan truyền lửa 0–25) là tốt nhất, Class B (26–75), Class C (76–200).

Hệ Việt Nam

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình (QCVN 06:2022/BXD và các sửa đổi) phân loại vật liệu xây dựng theo các đặc tính nguy hiểm cháy: tính cháy (vật liệu không cháy, và các nhóm cháy Ch1 đến Ch4), tính bắt cháy (BC1–BC3), tính lan truyền lửa trên bề mặt (LT1–LT4), khả năng sinh khói (SK1–SK3) và độc tính sản phẩm cháy (ĐT1–ĐT4). Quy chuẩn đặt yêu cầu về vật liệu hoàn thiện tường, trần, sàn khác nhau cho từng loại công trình, từng khu vực, đặc biệt là lối thoát nạn và phòng đông người. Số hiệu văn bản có thể được cập nhật; khi áp dụng cho công trình cụ thể, cần hỏi đơn vị thiết kế hoặc cơ quan phòng cháy chữa cháy.

Bảng tham khảo mức độ nguy hiểm cháy của vật liệu tiêu âm thông dụng

Bảng mang tính tổng quát theo bản chất vật liệu. Phân hạng thật phụ thuộc từng sản phẩm, lớp mặt, chất phụ gia; luôn xem tài liệu thử nghiệm của sản phẩm hoàn chỉnh.

"Chống cháy" trên nhãn: hiểu cho đúng

• "Chống cháy", "chậm cháy" thường nghĩa là vật liệu đã có phụ gia làm khó bắt lửa hơn, tự tắt khi bỏ nguồn lửa nhỏ. Nó vẫn cháy khi đám cháy đủ lớn, và vẫn có thể sinh khói độc.
• Hỏi: đạt hạng gì, theo tiêu chuẩn nào, ai thử. Một lời ghi "chống cháy" không kèm hạng và tài liệu thử nghiệm của phòng thí nghiệm được công nhận thì chỉ là lời quảng cáo.
• Phân hạng phải là của sản phẩm hoàn chỉnh đúng như lắp: lõi + lớp mặt + keo dán. Lõi bông khoáng không cháy dán bằng keo dễ cháy, bọc vải dễ cháy thì cả hệ khác.
• Phụ gia chậm cháy trong một số vật liệu có thể giảm theo thời gian, giặt giũ, nắng. Hỏi nhà sản xuất về độ bền của tính năng này.

Nguyên tắc an toàn cho nhà ở

1. Ưu tiên vật liệu không cháy, khó cháy cho diện tích lớn và cho trần.
2. Hạn chế mút xốp polyurethane; nếu dùng thì diện tích nhỏ, loại có phân hạng chống cháy.
3. Không dán xốp trang trí, hộp trứng, mút giá rẻ không rõ nguồn gốc lên tường, trần.
4. Giữ khoảng cách với nguồn nhiệt: bếp, lò nướng, đèn halogen, đèn sợi đốt, máy sưởi, bộ nguồn đèn LED, ổ điện, ampli.
5. Dây điện đi trong ống bảo vệ, không nằm trực tiếp trong lớp bông, nỉ, xốp.
6. Không che lấp đầu báo khói, đầu phun chữa cháy, lối thoát hiểm, cửa thoát hiểm, biển chỉ dẫn.
7. Không bịt kín lỗ thông gió để "cách âm" ở phòng có thiết bị điện, bếp gas.
8. Lắp thiết bị báo khói trong phòng có vật liệu tiêu âm, phòng nghe nhạc, phòng karaoke gia đình.
9. Chuẩn bị bình chữa cháy phù hợp và biết cách dùng.

Với cơ sở kinh doanh

Quán karaoke, quán bar, phòng tập, phòng thu, nhà hàng, lớp học là nơi đông người, nhiều thiết bị điện, thường hoạt động buổi tối. Ở những nơi này, vật liệu tiêu âm và cách âm phải đáp ứng yêu cầu của quy chuẩn an toàn cháy, có hồ sơ vật liệu rõ ràng, và cơ sở phải đáp ứng các điều kiện phòng cháy chữa cháy theo pháp luật. Việc chọn vật liệu nên làm cùng đơn vị tư vấn phòng cháy ngay từ khâu thiết kế, không phải sau khi đã dán xong.

Góc nhìn hôm nay: hỏi về lửa cùng lúc với hỏi về âm

Khi so sánh hai tấm tiêu âm, đừng chỉ so hệ số NRC và màu sắc. Đặt ngang hàng câu hỏi: tấm này đạt phân hạng cháy gì, có tài liệu thử nghiệm không, cháy thì khói nhiều không, có nhỏ giọt không. Một vật liệu hút âm hơi kém hơn nhưng không cháy luôn là lựa chọn tốt hơn một vật liệu hút âm giỏi mà dễ thành mồi lửa. Muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc QCVN 06 hiện hành, hướng dẫn của lực lượng cảnh sát phòng cháy chữa cháy về an toàn cháy cho nhà ở và cơ sở kinh doanh, và tiêu chuẩn EN 13501-1.