Gỗ tiêu âm khe rãnh và tấm đục lỗ hút được âm vì phần gỗ chỉ là "mặt nạ": âm thanh đi qua các khe, lỗ vào lớp nỉ và bông phía sau, nơi năng lượng bị tiêu hao. Đồng thời, không khí trong khe, lỗ và khoảng rỗng phía sau tạo thành hệ cộng hưởng giúp hút cả tiếng trung trầm. Hiệu quả phụ thuộc vào tỉ lệ diện tích hở, lớp vật liệu xốp phía sau và độ sâu khoảng rỗng; tấm gỗ có khe mà phía sau dán sát tường cứng, không có lớp xốp, thì hút rất ít.
Vì sao người ta thích gỗ tiêu âm
Vật liệu hút âm tốt nhất thường là bông, nỉ, mút: mềm, dễ bám bụi, dễ hỏng khi va chạm, và nhìn không "hoàn thiện". Gỗ khe rãnh, tấm đục lỗ giải quyết bài toán thẩm mỹ: bề mặt cứng, sạch, ấm áp, dễ hợp với nội thất nhà ở, văn phòng, nhà hàng, giảng đường. Nhưng bề mặt gỗ phẳng kín là bề mặt phản xạ. Để vừa đẹp vừa hút âm, phải "đục" cho âm thanh đi qua.
Ba kiểu phổ biến
1. Thanh gỗ trên nền nỉ
Kiểu tấm đang phổ biến trong nội thất nhà ở: các thanh gỗ hoặc gỗ công nghiệp phủ veneer, rộng vài centimet, gắn song song cách nhau một khe nhỏ trên một tấm nỉ polyester dày khoảng 1 cm. Âm đi qua khe vào lớp nỉ. Lắp sát tường, tấm loại này hút tốt ở dải tiếng trung và cao, kém ở tiếng trầm. Lắp trên khung, phía sau có khoảng rỗng lót bông, hiệu quả xuống dải thấp tăng lên rõ.
2. Tấm khe rãnh (gỗ xẻ rãnh)
Tấm gỗ công nghiệp xẻ các rãnh ở mặt trước, mặt sau khoan lỗ thông với rãnh, dán một lớp vải không dệt màu đen. Lắp trên khung có khoảng rỗng, lót bông khoáng hoặc bông polyester phía sau. Hay gặp ở hội trường, phòng họp, giảng đường.
3. Tấm đục lỗ
Tấm gỗ, thạch cao hoặc kim loại đục lỗ tròn hoặc vuông theo lưới, có lớp vải lót phía sau, lắp trên khoảng rỗng có bông. Lỗ có thể từ vài milimet đến hơn một centimet. Có loại vi đục lỗ với lỗ rất nhỏ, dưới một milimet, tự thân có thể hút âm nhờ ma sát trong lỗ mà không cần bông phía sau.
Nguyên lý: mặt nạ và hộp cộng hưởng
Có hai cơ chế cùng làm việc:
- Mặt nạ thoáng: khi tỉ lệ diện tích hở lớn, tấm gỗ gần như "trong suốt" với âm thanh ở dải trung cao, âm đi qua và bị lớp xốp phía sau hút. Hiệu quả gần như của chính lớp xốp.
- Cộng hưởng Helmholtz: không khí trong mỗi lỗ, mỗi khe như một quả nặng nhỏ, khoảng rỗng phía sau như lò xo. Ở một tần số, khối khí trong lỗ dao động mạnh, ma sát ở lỗ và trong lớp xốp làm mất nhiều năng lượng. Tần số này thấp hơn khi khoảng rỗng sâu hơn, tỉ lệ hở nhỏ hơn, tấm dày hơn.
Hệ quả thực tế:
| Thay đổi | Ảnh hưởng xu hướng |
|---|---|
| Tăng tỉ lệ diện tích hở | Hút tốt ở dải rộng hơn, nhất là tiếng cao; tấm ít "che" âm hơn |
| Giảm tỉ lệ diện tích hở | Dải hút hẹp lại, dịch về tiếng thấp; tiếng cao bị phản xạ nhiều hơn |
| Tăng độ sâu khoảng rỗng phía sau | Hút xuống tiếng trầm tốt hơn |
| Có lớp bông, nỉ phía sau | Dải hút rộng ra, đỉnh hút đều hơn |
| Không có gì phía sau, dán sát tường | Hút rất ít, chủ yếu như một tấm gỗ có lỗ |
Vì vậy cùng một mẫu tấm, catalogue có thể ghi nhiều kết quả khác nhau theo cách lắp (sát tường, cách 50 mm, cách 200 mm có bông). Khi so sánh, hãy so ở cùng cách lắp với cách mình định làm.
Đặt ở đâu trong nhà
- Phòng khách vang: một mảng tấm thanh gỗ trên nền nỉ ở mặt tường đối diện sofa hoặc sau tivi. Chọn mặt tường song song với một mặt cứng khác để giảm tiếng dội lặp.
- Phòng ăn: trần hoặc một mảng tường; bàn ăn đông người là nơi tiếng nói dễ thành ồn.
- Phòng làm việc, họp trực tuyến: tường phía sau màn hình và hai bên chỗ ngồi giúp giọng nói rõ hơn.
- Cầu thang, hành lang dài: hai mặt tường song song dễ tạo tiếng dội lặp; một mặt có tấm hút âm là đủ phá.
Nhắc lại: những tấm này giảm vang trong phòng. Chúng không chặn tiếng nhà bên. Ốp lên tường chung để mong cách âm là dùng nhầm việc.
Vật liệu gỗ và khí hậu nóng ẩm
Đa số tấm khe rãnh, đục lỗ, thanh gỗ dùng gỗ công nghiệp (MDF, ván dăm) phủ veneer hoặc phủ melamine. Ở khí hậu nhiều tháng độ ẩm cao như Việt Nam:
- Chọn cốt chịu ẩm cho nơi ẩm, tránh lắp sát nhà vệ sinh, bếp nấu không có hút mùi.
- Để khe giãn nở ở mép theo hướng dẫn nhà sản xuất.
- Không lắp lên tường đang thấm, ẩm; xử lý thấm trước.
- Lớp nỉ, bông phía sau nếu ẩm lâu có thể mốc; khoảng rỗng nên có chút thông thoáng ở mép.
Phòng cháy: gỗ là vật liệu cháy được
Gỗ tự nhiên và gỗ công nghiệp thông thường đều cháy được; lớp nỉ polyester, bông polyester phía sau cũng vậy. Một mảng lớn tấm gỗ trên tường, trần là thêm tải cháy cho phòng. Vài nguyên tắc:
- Ở nhà ở, mảng tấm vừa phải ít đáng ngại hơn, nhưng vẫn tránh lắp sát bếp nấu, sát đèn nóng, sát ổ điện, bộ nguồn đèn LED.
- Ở nơi kinh doanh, nơi đông người, lối thoát nạn, vật liệu hoàn thiện tường, trần phải đáp ứng yêu cầu về tính cháy, lan truyền lửa, sinh khói theo quy chuẩn an toàn cháy hiện hành. Có loại cốt gỗ đã xử lý chậm cháy, cốt khoáng phủ veneer; hỏi tài liệu phân hạng.
- Đi dây điện sau tấm phải trong ống bảo vệ, không để dây trần nằm trong lớp nỉ.
Lắp đặt và an toàn
- Tấm thanh gỗ khá nặng; lắp tường phải bắt vít vào khung hoặc tắc kê phù hợp loại tường, không dán keo tạm bợ.
- Lắp trần có nguy cơ rơi: cần khung treo đủ chịu lực và người có kinh nghiệm. Không tự treo tấm nặng lên trần thạch cao có sẵn.
- Lớp bông khoáng, bông thuỷ tinh phía sau tấm phải được bọc kín bằng vải lót, không để sợi bay qua khe; người thi công đeo găng tay, khẩu trang, kính.
- Nhà thuê, chung cư: hỏi chủ nhà, ban quản lý trước khi khoan bắt.
Góc nhìn hôm nay: đẹp là một nửa, nửa kia là phiếu thử nghiệm
Gỗ tiêu âm là cách hiếm hoi kết hợp được thẩm mỹ và âm học trong nhà ở. Để không mua nhầm loại chỉ đẹp, hỏi người bán: hệ số hút âm αw hoặc NRC đo theo ISO 354 với kiểu lắp nào; có bảng theo tần số không; cốt gỗ loại gì, chịu ẩm không; phân hạng cháy của tấm hoàn chỉnh. Nếu chỉ định lắp sát tường, hãy xem số đo kiểu lắp sát tường, không phải số đo có khoảng rỗng 200 mm.
Câu hỏi thường gặp
Gỗ tiêu âm khe rãnh có hút âm thật không?
Có, khi phía sau có lớp nỉ, bông và tỉ lệ khe hở đủ lớn. Âm đi qua khe vào lớp xốp và bị tiêu hao, cộng thêm hiệu ứng cộng hưởng trong khoảng rỗng. Tấm gỗ có khe mà dán sát tường cứng, không lớp xốp thì hút rất ít.
Tấm gỗ thanh trên nền nỉ có cách âm không?
Không. Tấm này giảm vang trong phòng, làm tiếng nói rõ và dễ chịu hơn. Nó không đủ nặng và kín để chặn tiếng nhà bên hay tiếng ngoài đường.
Tấm đục lỗ tiêu âm hoạt động thế nào?
Khí trong mỗi lỗ và khoảng rỗng phía sau tạo thành hệ cộng hưởng Helmholtz, cộng với lớp vải và bông phía sau hút năng lượng âm. Khoảng rỗng càng sâu, tấm càng hút tốt tiếng trầm.
Lắp gỗ tiêu âm cách tường bao nhiêu là tốt?
Tuỳ sản phẩm và tiếng cần xử lý. Nhìn chung có khoảng rỗng lót bông phía sau thì hút tiếng trung trầm tốt hơn lắp sát tường. Xem phiếu thử nghiệm của nhà sản xuất với từng kiểu lắp.
Gỗ tiêu âm có dễ cháy không?
Gỗ và lớp nỉ polyester là vật liệu cháy được. Ở nhà ở nên tránh lắp sát bếp, đèn nóng, ổ điện; ở nơi kinh doanh, nơi đông người phải dùng vật liệu đáp ứng quy chuẩn an toàn cháy, như cốt đã xử lý chậm cháy.
